POS Komisyonu Muhasebe Kaydı: 760 mı, 780 mi? Bloke, Taksit ve BSMV ile Örnekli Anlatım

Kredi kartıyla yapılan bir satışta para işletmenin hesabına hemen geçmez. Banka tutarı belirli bir süre bloke tutar, bu süre içinde ya da sonunda komisyonunu keser ve kalanı serbest bırakır. Muhasebede üç ayrı soru doğar: bloke tutar hangi hesapta beklemeli, kesilen komisyon hangi gider hesabına yazılmalı ve bu giderin vergisel bir kısıtı var mı? Bu yazıda bu soruları, uydurma tutarlarla hazırlanmış örnek kayıtlar üzerinden ele alıyoruz.

POS tahsilatında işlemin akışı

Bir POS satışını muhasebe açısından dört an olarak düşünmek işi kolaylaştırır:

1. Satış anı: Fatura kesilir, hasılat ve hesaplanan KDV doğar. Müşteri borcunu kartla kapatmıştır, artık alacak bankadan beklenir.
2. Bloke süresi: Banka, üye işyeri sözleşmesindeki valör süresi boyunca tutarı bekletir. Para işletmenindir ama henüz kullanılamaz.
3. Komisyon kesintisi: Bazı bankalar komisyonu satış günü, bazıları bloke çözülürken keser. Dekont ve üye işyeri ekstresi hangi yöntemin uygulandığını gösterir.
4. Blokenin çözülmesi: Net tutar vadesiz hesaba geçer.

Kayıt düzenini bu sıraya göre kurmak, ay sonunda banka ile mutabakat yaparken hangi tutarın neden beklediğini açıkça gösterir.

Bloke tutar neden 108 hesapta izlenir?

Tekdüzen Hesap Planında 108 Diğer Hazır Değerler hesabı, hazır değerler grubundaki diğer hesaplarda tanımlanmayan ve kısa sürede nakde dönecek kalemler için ayrılmıştır. POS bloke tutarı vadesiz hesapta değildir, bu yüzden 102 Bankalar hesabına doğrudan borç yazmak banka bakiyesini gerçekte olduğundan yüksek gösterir. Bloke alacağı 120 Alıcılar hesabında tutmak da yanıltıcıdır, çünkü borçlu artık müşteri değil bankadır.

Uygulamada 108 hesabın altında banka ve POS bazında alt hesap açmak en temiz yoldur. Örneğin 108.01 X Bankası POS Blokeleri, 108.02 Y Bankası POS Blokeleri gibi. Taksitli satışı çok olan işletmelerde vade ayı bazında ayrı alt hesap açmak, bloke takibini ekstreyle birebir eşleştirmeyi sağlar. Bazı meslek mensupları vadesi uzun blokeleri ticari alacak grubunda izlemeyi tercih eder; seçilen yöntemin her dönem aynı uygulanması önemlidir.

Komisyon gideri: 760 mı, 780 mi?

Bu konuda meslekte iki görüş vardır ve ikisinin de makul bir dayanağı bulunur.

Pratik bir ayrım şöyle yapılabilir: peşin satışta ve standart valörde kesilen sabit oranlı komisyon satış hizmetinin bedeli olarak 760 hesapta, taksit sayısı veya erken çözdürme nedeniyle artan kısım ise finansman niteliğiyle 780 hesapta izlenebilir. Hangi yolun seçileceği mali müşavirin değerlendirmesidir. Önemli olan, seçimin işletmenin faaliyet yapısına uygun olması, gerekçesinin dosyada bulunması ve yıllar arasında tutarlı uygulanmasıdır.

Not: Hizmet işletmelerinde ve maliyet merkezleri ayrıntılı tutulan işletmelerde komisyonun ilgili 7/A ya da 7/B gider hesaplarından hangisine yansıtılacağı, işletmenin hesap planı tercihine göre değişir. Yukarıdaki tartışma 7/A seçeneğini kullanan işletmeler için yazılmıştır.

Finansman gider kısıtlamasıyla ilişkisi

Kurumlar Vergisi Kanununun 11/1-(i) bendi, yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan işletmelerde, aşan kısma isabet eden faiz, komisyon, vade farkı, kur farkı ve benzeri finansman giderlerinin bir kısmının kurum kazancından indirilmesini kabul etmez. Bu kısım, kanundaki ifadeyle yüzde 10'u aşmamak üzere Cumhurbaşkanınca belirlenir. Kredi kuruluşları, finansal kuruluşlar, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri kapsam dışındadır.

Akla gelen soru şudur: POS komisyonu 780 hesaba alınırsa kısıtlamaya girer mi? Gelir İdaresi Başkanlığı Ankara Vergi Dairesi Başkanlığının 18.10.2022 tarihli özelgesinde, kredi kartı satış tutarlarının vadesinden önce tahsil edilebilmesi için bankaya ödenen komisyonların yabancı kaynak kullanımına bağlı bir finansman gideri niteliğinde olmadığı, bu nedenle kısıtlama hesabına dahil edilmeyeceği belirtilmiştir. Yani muhasebede 780 hesabın kullanılması, tek başına kısıtlama konusu olduğu anlamına gelmez; belirleyici olan giderin yabancı kaynak kullanımından doğup doğmadığıdır.

Uygulamada iki noktaya dikkat edin. Birincisi, kısıtlama hesabını 780 hesabın tamamından otomatik üretmek yerine, POS komisyonlarını ayrı bir alt hesapta tutup hesaplama dışında bırakmak hata riskini azaltır. İkincisi, bir özelge yalnızca talep eden mükellefi bağlar. Benzer durumdaki mükellefler için yol gösterir ama kesin güvence vermez; dosyaya özelgenin yanında kendi işlemlerinizin bu nitelikte olduğunu gösteren banka sözleşmesi ve dekontları koymak faydalıdır.

KDV ve BSMV durumu

• Satışın KDV'si brüt tutar üzerinden hesaplanır. Bankanın keseceği komisyon satış bedelini azaltmaz; fatura müşteriye kesilen tutar üzerinden düzenlenir.
• Komisyonda KDV yoktur. Katma Değer Vergisi Kanununun 17/4-(e) bendi, banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV) kapsamına giren işlemleri KDV'den istisna eder. Bankanın komisyon dekontunda KDV değil BSMV görülür.
• BSMV indirilemez, gider yazılır. Gider Vergileri Kanununun 28. maddesine göre bankaların yaptıkları muameleler nedeniyle lehlerine aldıkları paralar BSMV'ye tabidir. Oran kanunda ve Cumhurbaşkanı kararlarında belirlenir; tutarı dekonttan almak en güvenli yoldur. BSMV, komisyonla aynı gider hesabına ya da ayrı bir alt hesaba yazılabilir.

Örnek: peşin POS satışı

Aşağıdaki tutarlar tamamen örnektir. Bir işletme KDV hariç 10.000 TL tutarında mal satıyor, KDV 2.000 TL, müşteri toplam 12.000 TL'yi kartla tek çekimde ödüyor. Banka satış günü 300 TL komisyon ve 15 TL BSMV kesiyor, kalan 11.685 TL 30 gün bloke kalıyor. İşletme komisyonu 760 hesapta izliyor.

1. Satış günü

2. Blokenin çözüldüğü gün

Banka komisyonu bloke çözülürken kesiyorsa, satış günü 108 hesaba brüt 12.000 TL borç yazılır. Çözülme günü 102 hesaba 11.685 TL, gider hesaplarına 315 TL borç; 108 hesaba 12.000 TL alacak kaydedilir. Hangi yöntemin kullanılacağını üye işyeri ekstresi belirler, tahmin yürütmeyin.

Örnek: taksitli satış ve erken çözdürme

Aynı 12.000 TL'lik satış altı taksitle yapılsın. Banka taksitli satış için 600 TL komisyon ve 30 TL BSMV kesiyor; her ay 1.895 TL serbest kalıyor (6 x 1.895 = 11.370 TL). Satış günü 108 hesabın vade ayı alt hesaplarına toplam 11.370 TL, gider hesaplarına 630 TL borç yazılır. Her ay çözülen taksit 102 hesaba alınıp ilgili 108 alt hesabı kapatılır.

İlk iki taksit çözüldükten sonra işletme kalan dört taksiti erken çözdürür ve banka bunun için ayrıca 120 TL erken çözdürme bedeli ile 6 TL BSMV keserse kayıt şöyle olur:

Bu örnekte işletme, standart taksit komisyonunu 760 hesapta, erken tahsil için ödenen ek bedeli ise finansman niteliği daha belirgin olduğu için 780 hesabın ayrı bir alt hesabında izlemeyi seçmiştir. Ayrı alt hesap, yukarıda anlatılan kısıtlama hesabında bu tutarın dışarıda bırakılmasını da kolaylaştırır.

Sık yapılan hatalar

• POS satışını doğrudan 102 hesaba yazmak; banka bakiyesi ekstreyle tutmaz.
• Satışı komisyon düşülmüş net tutar üzerinden hasılata almak; hasılat ve KDV eksik görünür.
• Komisyon dekontundaki BSMV'yi 191 İndirilecek KDV hesabına yazmak.
• Taksitli satışlarda tüm blokeyi tek alt hesapta toplamak; hangi vadenin çözüldüğü izlenemez.
• 780 hesabın tamamını kontrol etmeden finansman gider kısıtlaması hesabına dahil etmek.
• Komisyonu bir ay 760, bir ay 780 hesaba yazmak; dönemler karşılaştırılamaz hale gelir.

Kontrol listesi

• Her banka ve POS için 108 altında ayrı alt hesap var mı?
• Bankanın komisyonu satış günü mü, çözülmede mi kestiği ekstreden teyit edildi mi?
• Komisyon ve BSMV ayrı alt hesaplarda mı, gider hesabı tercihi yazılı gerekçeye bağlandı mı?
• Ay sonunda 108 bakiyesi, bankanın bloke listesi ile mutabık mı?
• Erken çözdürme bedelleri ayrı izleniyor ve kısıtlama hesabındaki yeri değerlendirildi mi?

Bu kayıtların mekanik kısmı, yani ekstredeki komisyon, BSMV ve bloke çözülme satırlarını tek tek kodlamak, ay sonunda en çok zaman alan işlerden biridir. BEF (Banka Eczane Fatura Çevirici), bankadan indirdiğiniz ekstre dosyasını okuyup her satıra tanımladığınız kurallara ve önceki kararlarınıza göre hesap kodu önerir, kontrol ettiğiniz fişleri Luca veya Mikro'ya aktarır. Hesabın 760 mı 780 mi olacağına siz karar verirsiniz; desteklenen bankalar için Banka Ekstreleri sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

POS komisyonu için KDV indirimi yapılabilir mi?

Hayır. Banka komisyonları BSMV kapsamında olduğu için KDV'den istisnadır ve dekontta indirilecek KDV yer almaz. Dekontta görülen BSMV gider olarak kaydedilir.

Peşin POS satışında komisyon hangi hesaba yazılmalı?

Standart valörde ve sabit oranlı komisyon, satış hizmetinin bedeli olarak 760 hesapta izlenebilir. Komisyonu finansman niteliğinde gören meslek mensupları 780 hesabı kullanır. Seçim mali müşavire aittir, önemli olan tutarlılıktır.

POS komisyonları finansman gider kısıtlamasına girer mi?

Ankara Vergi Dairesi Başkanlığının 18.10.2022 tarihli özelgesinde, kredi kartı satışlarının vadesinden önce tahsili için bankaya ödenen komisyonların yabancı kaynak kullanımına bağlı olmadığı ve kısıtlama hesabına girmeyeceği belirtilmiştir. Özelgeler yalnız talep edeni bağladığından somut durumda ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.

Bloke tutar 102 Bankalar hesabında izlenebilir mi?

Önerilmez. Bloke tutar vadesiz hesapta kullanılabilir durumda değildir. 102 hesaba yazılırsa defterdeki banka bakiyesi ekstredeki bakiyeyle tutmaz; 108 Diğer Hazır Değerler altında izlemek mutabakatı kolaylaştırır.

Taksitli satışta komisyon her taksitte mi gider yazılır?

Banka komisyonun tamamını satış günü kesiyorsa gider de o gün kaydedilir. Komisyon her taksitte ayrı kesiliyorsa her çözülme kaydında ilgili tutar gidere alınır. Belirleyici olan bankanın üye işyeri ekstresidir.

Satış faturası komisyon düşülmüş tutarla mı kesilir?

Hayır. Fatura müşteriden tahsil edilen brüt bedel üzerinden kesilir ve KDV bu tutardan hesaplanır. Bankanın kestiği komisyon ayrı bir gider olarak kaydedilir.

Kaynaklar

• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, madde 11/1-(i) (mevzuat.gov.tr)
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, madde 17/4-(e) (mevzuat.gov.tr)
• 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu, madde 28, 31 ve 33 (mevzuat.gov.tr)
• 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, Resmî Gazete 26.12.1992, 21447 mükerrer

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut durumda güncel mevzuat, Cumhurbaşkanı kararları ve özelgeler esas alınmalıdır.