Bir ecza deposu faturasında aynı anda dört farklı indirim görebilirsiniz: satırda düşülen iskonto, bedelsiz gelen kutular, dönem sonunda hesaplanan ciro primi ve ödemeyi erken yaptığınız için kazanılan indirim. Hepsi eczanenin cebine kalan para gibi görünür ama muhasebe ve KDV açısından aynı şekilde kaydedilmez. Ayrım tek bir soruya dayanır: indirim, malın teslim edildiği faturada mı gösterildi, yoksa sonradan mı doğdu?
Mal fazlası (MF), depo ya da üreticinin belirli bir alım miktarına karşılık ek bedel almadan verdiği ilaç kutularıdır; muhasebede ayrı gelir değil, ödenen bedelin daha fazla kutuya yayılması demektir. Ciro primi ise belli bir dönemde ya da belli bir alım tutarı aşıldığında, faturada gösterilmeden sonradan yapılan iskontodur ve KDV matrahını değiştirir.
Kısaca
- Faturada gösterilen, ticari teamüle uygun iskonto KDV matrahına girmez; ayrıca kaydedilmez, mal net bedelle 153 hesaba alınır.
- Mal fazlası için gelir yazılmaz; faturada ödenen toplam bedel, gelen toplam kutu sayısına bölünerek birim maliyet bulunur (VUK 262 ve 274).
- Ciro primi ve sonradan yapılan iskontolarda eczane depo adına fatura keser; tebliğe göre KDV, ilk teslimin tabi olduğu oranla hesaplanır (KDV Genel Uygulama Tebliği III/A-6.1). Primi hizmet sayıp genel oranı uygulayan özelgeler de olduğu için oran meslekte tartışmalıdır.
- Gerçek bir hizmet karşılığı kesilen hizmet bedeli faturası iskonto değildir; hizmetin kendi oranıyla KDV hesaplanır.
- Erken ödeme iskontosunun gelir mi maliyet indirimi mi olduğu tartışmalıdır; idarenin görüşü gelir yönündedir.
Bu yazı, eczane muhasebesi rehberindeki depo faturası bölümünü ayrıntılandırır. Temel alış kaydı ve SGK reçete faturası için o yazıya bakabilirsiniz; burada indirim türlerinin her birini ayrı ayrı ele alıyoruz.
Fatura altı iskonto, depo faturasında satırda ya da fatura toplamında gösterilen indirimdir ve KDV matrahına dahil edilmez. Dayanak 3065 sayılı KDV Kanunu'nun 25/a maddesidir. KDV Genel Uygulama Tebliği bu hükmü iki şarta bağlar: iskonto fatura ve benzeri belgede gösterilmiş olmalı ve ticari teamüllere uygun miktarda olmalıdır. İki şart birlikte yoksa iskonto matrahtan düşülemez.
Muhasebede bu iskonto için ayrı bir gelir ya da indirim hesabı açmaya gerek yoktur. Mal, faturadaki net tutarla 153 Ticari Mallar hesabına alınır. Brüt tutarı 153'e yazıp iskontoyu 602 ya da 649 hesaba gelir olarak almak hem stok maliyetini şişirir hem de dönem kârını öne çeker; yıl sonu sayımında maliyet hesaplanırken bu fark geri döner ama ara dönemlerde tablo yanıltıcı olur.
Mal fazlası, maliyet bedeli sıfır olan ayrı bir stok değildir; faturada ödenen bedelin parçasıdır. Vergi Usul Kanunu'nun 274. maddesine göre emtia maliyet bedeliyle değerlenir. 262. madde maliyet bedelini, iktisadi kıymetin edinilmesi için yapılan ödemelerle buna bağlı giderlerin toplamı olarak tanımlar. Eczane MF kutuları için ayrıca bir ödeme yapmadığından, bu kutuların maliyeti aynı faturadaki ödemenin içindedir. Bu nedenle bedelsiz kutular için gelir kaydı yapılmaz ve toplam maliyet, gelen toplam adede yayılır.
Uygulamada MF genellikle aynı faturada sıfır fiyatlı satır olarak ya da "MF" sütununda adet olarak gösterilir. Bu, ayni yapılmış ve faturada gösterilmiş bir iskonto gibi işler. MF sonradan ayrı bir bedelsiz belgeyle gelirse, belgenin hangi alıma bağlı olduğunu yazılı olarak isteyin; bağlantı kurulamayan bedelsiz mal girişlerinde emsal bedelle gelir kaydı yapılması gerektiğini savunan görüşler de vardır.
MF kutusu satıldığında satış normal satıştır. Tebliğ, bedelsiz alınan malların ticari bir işleme konu edilmesi halinde malın ait olduğu oranla KDV hesaplanacağını belirtir. Kutunun bedelsiz gelmiş olması satışın KDV'sini değiştirmez.
Örnek: Depo faturasında bir ilaçtan 100 kutu, kutu fiyatı 120 TL, fatura altı iskonto %8 ve 10 kutu mal fazlası var (tutarlar örnektir). Brüt tutar 12.000 TL, iskonto 960 TL, net matrah 11.040 TL, KDV %10 ile 1.104 TL, fatura toplamı 12.144 TL. Stoka 110 kutu girer ve birim maliyet 11.040 / 110 = yaklaşık 100,36 TL olur.
| Hesap | Borç | Alacak | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 153 Ticari Mallar | 11.040,00 | 110 kutu, net bedel | |
| 191 İndirilecek KDV | 1.104,00 | %10 | |
| 320 Satıcılar (A Ecza Deposu) | 12.144,00 | Fatura toplamı |
Stok kartında MF kutularını sıfır maliyetli ayrı kalem olarak açmak, aynı ilacın iki farklı maliyetle izlenmesine yol açar. Satılan malın maliyeti hesabında bu kutular sıfırdan çıkarsa, kalan kutuların maliyeti yüksek kalır ve sayım farkı oluşur.
Ciro primi, faturada gösterilmeyen ve bir dönem sonunda ya da belli bir alım tutarı aşıldığında hesaplanan iskontodur; bu nedenle KDV Kanunu'nun 25/a maddesinden yararlanamaz ve 35. madde kapsamında matrah değişikliği sayılır. KDV Genel Uygulama Tebliği'nin III/A-6.1 bölümü satış primi, hasılat primi ve yıl sonu iskontosu gibi adlarla yapılan bu iskontoları açıkça sayar. Düzeltme, alıcı tarafından satıcı adına fatura düzenlenerek yapılır ve bu faturada iskonto tutarına ilk teslimin yapıldığı tarihte geçerli KDV oranı uygulanır.
Bu iki sonuç doğurur. Birincisi, depo eczaneye bir dekont gönderip bakiyeden düşmekle yetinemez; tebliğ, sonradan dekontla bildirilen iskontonun matrah dışı sayılamayacağını açıkça yazar. Faturayı eczane keser. İkincisi, oran genel oran değil asıl malın oranıdır. İlaçlar için indirimli oran, dermokozmetik gibi listede olmayan ürünler için genel oran uygulanır. Prim iki tür ürünün alımı üzerinden hesaplanmışsa, prim tutarını ürün gruplarına bölerek iki oranla fatura kesmek gerekir. Oranlar değişebildiği için faturayı keserken ilk teslim tarihindeki oranı kontrol edin.
Konu yine de tartışmasız değildir. GİB'in özelge sisteminde "Ciro Priminde Uygulanacak KDV Oranı" başlıklı, bayiler arasındaki ciro primleri için malın oranına bakılmaksızın genel oranın uygulanacağını söyleyen bir özelge bulunur; bu yaklaşım, primi satıcıya verilen ayrı bir hizmetin karşılığı sayan eski 26 Seri No.lu KDV Genel Tebliği açıklamasına dayanır. Eczacı kooperatifine verilen başka bir özelge ise tıbbi ürünlerde ciro primine asıl malın oranının uygulanacağını belirtir. Eczane muhasebesi rehberimizde de belirttiğimiz gibi, bugün yürürlükteki tebliğ metni asıl malın oranını esas alır; prim gerçek bir hizmet karşılığıysa genel oran uygulanır. Mükellefin durumuna en yakın güncel özelgeyi ayrıca kontrol edin.
Örnek: Çeyrek sonunda depo, ilaç alımlarına 5.000 TL, dermokozmetik alımlarına 1.000 TL ciro primi tanımlıyor (tutarlar örnektir). Eczane depo adına 5.000 TL için %10 (500 TL), 1.000 TL için %20 (200 TL) KDV hesaplayarak fatura keser ve tutar depo borcundan mahsup edilir.
| Hesap | Borç | Alacak | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 320 Satıcılar (A Ecza Deposu) | 6.700,00 | Borçtan mahsup | |
| 602 Diğer Gelirler | 6.000,00 | Ciro primi | |
| 391 Hesaplanan KDV | 700,00 | 500 + 200 |
Samsun Vergi Dairesi Başkanlığının 02.01.2017 tarihli ve 97338759-105-2 sayılı özelgesinde, hizmet bedeli, erken ödeme indirimi ve ciro primi gibi tutarların fatura tarihinde gelir olarak dikkate alınması ve 602 Diğer Gelirler hesabında izlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Karşı görüş, primin ilgili olduğu mal hâlâ stoktaysa tutarın 153 hesaptan düşülmesi, mal satılmışsa gelir yazılması yönündedir. İkinci yol maliyet ilkesine daha yakındır ama ilacın hangi alımdan geldiğini izlemeyi gerektirir. Özelge yalnızca talep eden mükellefi bağlar; seçtiğiniz yöntemi gerekçesiyle dosyada tutun ve her yıl aynı şekilde uygulayın.
Hizmet bedeli faturası, eczanenin depoya fiilen bir hizmet verdiği durumda kesilir; örneğin raf ve vitrin teşhiri, tanıtım alanı ya da sözleşmeye bağlanmış başka bir iş. Bu bir iskonto değil, eczanenin yaptığı ayrı bir hizmet satışıdır. KDV, hizmetin kendi oranıyla hesaplanır; listelerde yer almayan hizmetlerde bu genel orandır.
Sorun, alım tutarına göre hesaplanan bir indirimin "hizmet bedeli" başlığıyla faturalanmasında çıkar. Belgenin adı değil işlemin niteliği belirleyicidir. Tutar alım hacmine bağlıysa ve karşılığında eczane bir iş yapmıyorsa, bu işlem ciro primi niteliğindedir ve asıl malın oranı uygulanır. Gerçek bir hizmet varsa sözleşmeyi ve hizmetin yapıldığını gösteren belgeyi saklayın.
Örnek: Depoyla yapılan teşhir sözleşmesi karşılığı 2.500 TL + %20 KDV hizmet bedeli faturası (tutarlar örnektir).
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 320 Satıcılar (A Ecza Deposu) | 3.000,00 | |
| 602 Diğer Gelirler | 2.500,00 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 500,00 |
Tahsilat ayrıca bankadan gelirse 320 yerine 102 Bankalar hesabı borçlanır. Depo ile cari ilişki varsa mahsup kaydı 320 hesabın ekstreyle uyuşmasını kolaylaştırır.
Erken ödeme iskontosu, depo borcunun vadeden önce ödenmesi karşılığında verilen indirimdir ve faturada gösterilmemişse sonradan yapılan iskonto olarak KDV matrahını değiştirir. Depo, peşin ödeme indirimini malın satış faturasında gösteriyorsa ayrı bir kayıt gerekmez; mal net tutarla alınır. İndirim ödeme sırasında hesaplanıyorsa tebliğdeki düzeltme yolu izlenir: eczane depo adına fatura keser ve ilk teslimin oranıyla KDV hesaplar.
Muhasebe tarafında üç görüş vardır:
Hangi yol seçilirse seçilsin, KDV düzeltmesinin tebliğe göre yapılması ayrı bir yükümlülüktür.
Örnek: 50.000 TL + %10 KDV = 55.000 TL tutarındaki ilaç faturası 30 gün içinde ödenirse depo matrah üzerinden %2 indirim yapıyor (tutarlar örnektir). İndirim 1.000 TL, KDV'si 100 TL. Eczane depo adına 1.100 TL'lik fatura keser ve bankadan 53.900 TL öder.
| Hesap | Borç | Alacak | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 320 Satıcılar (A Ecza Deposu) | 1.100,00 | Erken ödeme faturası | |
| 602 Diğer Gelirler | 1.000,00 | Seçilen görüşe göre 153, 642 ya da 649 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 100,00 | İlk teslimin oranı | |
| 320 Satıcılar (A Ecza Deposu) | 53.900,00 | Banka ödemesi | |
| 102 Bankalar | 53.900,00 |
Bu kayıtlardan sonra depo alt hesabının bakiyesi 55.000 - 1.100 - 53.900 = 0 olur. Bakiye sıfırlanmıyorsa ya eczanenin faturası depoya ulaşmamıştır ya da depo indirimi farklı bir matrah üzerinden hesaplamıştır.
320 hesabın depo bazında alt hesaplarla tutulması, ay sonunda depo ekstresiyle satır satır karşılaştırma yapmanın ön şartıdır. Her depo için ayrı alt hesap açın; alış faturaları alacağa, eczanenin kestiği ciro primi, hizmet bedeli ve erken ödeme faturaları ile banka ödemeleri borca yazılır.
Uyuşmazlıkların çoğu üç yerden çıkar:
Ödemeyi bankadan yaparken açıklamaya depo adı ve fatura numarası yazmak, ekstrede hangi havalenin hangi borcu kapattığını sonradan bulmayı kolaylaştırır. Banka ile defter arasındaki farkları kapatma adımları için banka mutabakatı rehberine bakabilirsiniz.
Depo faturalarını ve banka ekstrelerini her ay elle girmek, bu yazıdaki ayrımları yapmaya ayrılacak zamanı tüketir. BEF Çevirici, ecza deposu ve e-Fatura faturalarını ve banka ekstrelerini Luca, Mikro Müşavir, GMS.NET, Zirve ve Orka'ya doğrudan fiş olarak aktarır; hesap kodunu yapay zeka önerir, onay muhasebecidedir. Eczane mükellefleriyle çalışan bürolar için ayrıntılar eczane sayfasında, desteklenen depolardan biri için örnek Alliance ecza deposu sayfasında; denemek için ücretsiz hesap açabilirsiniz.
Alımla birlikte ve aynı faturada gösterilen mal fazlası için gelir kaydı yapılmaz. Ödenen toplam bedel 153 hesaba alınır ve birim maliyet, gelen toplam kutu sayısına göre hesaplanır. Alımla bağlantısı kurulamayan bedelsiz mal girişleri ayrıca değerlendirilmelidir.
KDV Genel Uygulama Tebliği'ne göre ilk teslimin yapıldığı tarihte o işlem için geçerli olan oran uygulanır. İlaç alımlarına ait prim için ilacın oranı, dermokozmetik alımlarına ait prim için o ürünün oranı kullanılır. Primi hizmet sayıp genel oranı uygulayan özelgeler de bulunduğundan, tereddütte güncel özelgeye bakın.
Evet. Tebliğ, faturada gösterilmeyip sonradan dekontla bildirilen iskontonun matrah dışı sayılamayacağını belirtir. Matrah değişikliği, eczanenin depo adına keseceği faturayla düzeltilir.
İdarenin özelge görüşü 602 Diğer Gelirler yönündedir. Malın stokta olduğu durumda 153 hesaptan düşülmesini ya da finansman geliri olarak 642 veya 649 hesapta izlenmesini savunan görüşler de vardır. Seçim mali müşavire aittir ve tutarlı uygulanmalıdır.
Gerçek bir hizmet varsa fatura bir iskonto değil, eczanenin yaptığı hizmet satışıdır ve hizmetin oranına tabidir. Tutar alım hacmine göre hesaplanıyor ve karşılığında hizmet yoksa, işlem ciro primi niteliği taşır ve asıl malın oranı uygulanır.
Banka ekstrelerinizi ve faturalarınızı muhasebe yazılımınıza tek tıkla aktarın.
Fiyatları İnceleyin1 hafta ücretsiz, bütün özellikler
Üye olun, sonra bize telefon, WhatsApp ya da Telegram'dan ulaşın; denemenizi açalım.
Aşağıdaki sayılar BEF sistemindeki güncel kayıtlardan üretilir.
BEF kullanan mali müşavir, muhasebe bürosu ve ön muhasebe ekiplerinin yorumları. Sen de deneyimini paylaş
