Eczane SGK alacağı, eczanenin anlaşmalı olduğu Sosyal Güvenlik Kurumuna reçeteli ilaçların kurum payı için kestiği faturadan doğan ve Kurumun ödemesiyle kapanan alacaktır. Muhasebede bu alacağın üç yerde şiştiği ya da eksildiği görülür: hastadan tahsil edilen katılım payları, SGK'nın reçete incelemesinden sonra yaptığı kesintiler ve banka hesabına gelen ödemenin faturadan farklı çıkması. Tek bir dönemin faturasını, kesimden tahsilata kadar örnek tutarlarla kaydederek bu üç noktayı tek tek kapatacağız.
Eczane muhasebesinin genel çerçevesini (depo faturaları, mal fazlası, stok) eczane muhasebesi rehberimizde anlattık. Burada yalnız SGK tarafına, yani ay sonu faturası, katılım payı ayrımı, kesinti ve tahsilat mutabakatına odaklanıyoruz.
Kısaca
- SGK'ya kesilen fatura reçetedeki ilaçların yalnız kurum payını içerir; hastanın ödediği ilaç katılım payı perakende satış olarak ayrıca hasılattır.
- Muayene katılım payı ve reçete başına alınan sabit katılım payı eczanenin geliri değildir; eczane bunları SGK adına tahsil eder ve tutar Kurumun ödemesinden düşülür (5510 sayılı Kanun md. 68).
- Reçete ilaçlarında KDV oranı 10 Temmuz 2023'ten beri yüzde 10'dur.
- Kesintinin satış bedelini azaltan bir düzeltme mi yoksa ceza niteliğinde mi olduğu KDV düzeltmesini belirler; meslekte iki uygulama vardır.
- SGK alacağı uygulamada çoğunlukla 120 Alıcılar altında izlenir; 127 Diğer Ticari Alacaklar kullanan meslek mensupları da vardır.
SGK'ya kesilen dönem faturası, bir dönemde karşılanan reçetelerdeki ilaç bedellerinin Kurumca ödenecek kısmını gösterir. Hastanın eczanede ödediği ilaç katılım payı bu faturaya girmez, çünkü o tutar zaten hastaya satılmış ve kasaya girmiştir. 5510 sayılı Kanunun 68 inci maddesi, ayakta tedavide sağlanan ilaçlar için katılım payını yüzde 10 ile yüzde 20 arasında olmak üzere Kurumun belirleyeceğini söyler; oranlar Sağlık Uygulama Tebliğinde (SUT) yer alır.
Faturanın KDV oranı ilaçta yüzde 10'dur. 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile (II) sayılı listedeki yüzde 8 oranı yüzde 10'a çıkarılmış ve değişiklik 10.07.2023'te yürürlüğe girmiştir. Reçeteyle verilse bile listede olmayan ürünler (örneğin bazı medikal ürünler) farklı orana tabi olabilir; faturadaki her kalemin oranını ürün bazında kontrol edin.
Fatura, ilaç fiyatlandırma mevzuatı ve SGK ile yapılan protokol gereği uygulanan indirimler düşülmüş tutar üzerinden düzenlenir. Fatura dökümü brüt tutarı ve indirimi ayrı gösteriyorsa iki yol vardır: net tutarı doğrudan 600 hesaba almak ya da brüt tutarı 600, indirimi 611 Satış İskontoları hesabında göstermek. İkincisi, yıl içinde indirim yükünü görmek isteyen eczacıya daha çok bilgi verir.
İlaç katılım payı 600 Yurtiçi Satışlar ve 391 Hesaplanan KDV hesaplarına, muayene ve reçete katılım payı ise gelir yazılmadan SGK alacak hesabına (ya da emanet olarak 336 hesaba) kaydedilir. Bu ayrım yapılmazsa SGK alacağı ay sonunda kapanmaz.
| Tahsil edilen tutar | Kimin geliri? | KDV | Kayıt |
|---|---|---|---|
| İlaç katılım payı (ilaç bedelinin hastaya düşen yüzdesi) | Eczanenin satış hasılatı | İlacın oranı (yüzde 10) | 600 Yurtiçi Satışlar ve 391 Hesaplanan KDV |
| Muayene katılım payı (SGK adına tahsil) | SGK'nın; eczane aracıdır | Yok | SGK alacağından düşülür ya da emanet olarak izlenir |
| Reçete başına sabit katılım payı (SGK adına tahsil) | SGK'nın; eczane aracıdır | Yok | Muayene payı gibi SGK alacağından düşülür ya da emanet olarak izlenir |
Muayene katılım payının gelir sayılmaması iki dayanağa oturur. 5510 sayılı Kanunun 68 inci maddesinin yedinci fıkrası, Kuruma katılım paylarını eczaneler aracılığıyla tahsil etme yetkisi verir (fıkra katılım payı türü ayırmaz; reçete başına alınan pay da bu kapsamdadır) ve sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularına "tahsil ettikleri katılım payı düşüldükten sonra kalan tutar" ödeneceğini söyler. 40 Sıra No.lu VUK Sirküleri de SGK adına muayene katılım payı tahsil edilirken mal satışı ya da hizmet yapılmadığını, bu nedenle eczanenin belge düzenlemesine gerek olmadığını açıklar (Ankara VDB'nin 06.06.2014 tarihli 581 sayılı özelgesinde aktarıldığı şekliyle). Sirküler muayene payını açıkça anar; reçete başına alınan payın belgelendirilmesinde tereddüt varsa güncel bir özelgeye bakın.
2026 için SUT'ta muayene katılım payı ikinci ve üçüncü basamak resmi sağlık kuruluşlarında 26 TL, özel kuruluşlarda 60 TL, birinci basamakta sıfırdır; reçete başına alınan katılım payı da üç kutuya kadar 3,76 TL, her ilave kutu için 1,25 TL olarak belirlenmiştir (SUT 1.8.1 ve 1.8.2, 31.12.2025 tarihli değişiklik, yürürlük 01.01.2026). Bu reçete payı, ilaç bedelinin yüzdesi olan ilaç katılım payından farklıdır; tutarı sabittir ve muayene payı gibi SGK adına tahsil edilir. Gelir ya da aylık alanlarda katılım payları aylıktan kesilebildiği için her reçetede eczanede tahsil edilmez. Hangi tutarın eczanede alındığını tahmin etmek yerine dönemin fatura dökümünü ve Z raporunu esas alın.
Uygulamada muayene katılım payı için iki yol görülür. Birincisi, tahsil edilen tutarı doğrudan SGK alacak alt hesabına alacak yazmaktır; Kurum ödemeyi bu tutar kadar eksik yapacağı için hesap kendiliğinden kapanır. İkincisi, tutarı 336 Diğer Çeşitli Borçlar altında "SGK adına tahsil edilen katılım payları" olarak biriktirip ödeme geldiğinde SGK alacağıyla mahsup etmektir. İkinci yol ay içinde bakiyeyi daha okunur kılar, birinci yol kayıt sayısını azaltır. Ödeme kaydedici cihazda bu tutarın satış olarak geçmemesi de ayrıca önemlidir; aksi halde hasılat ve KDV gereksiz yere büyür. Z raporlarının kaydı için Z raporu aktarımı sayfasına bakabilirsiniz.
Aşağıdaki tutarlar örnektir ve hesabı izlemeyi kolaylaştırmak için yuvarlatılmıştır. Eczane bir dönemde reçeteli ilaç satmış; hastalardan KDV dahil 11.000 TL ilaç katılım payı ile toplam 1.300 TL muayene ve reçete katılım payı tahsil etmiştir. SGK'ya kurum payı için KDV hariç 90.000 TL, KDV dahil 99.000 TL fatura kesilmiştir. Reçete incelemesinde KDV dahil 1.100 TL kesinti yapılmış, Kurum kalanı bankaya ödemiştir.
| Hesap | Borç | Alacak | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 100 Kasa | 12.300,00 | Dönem içi katılım payı tahsilatı | |
| 600 Yurtiçi Satışlar | 10.000,00 | İlaç katılım payı, KDV hariç | |
| 391 Hesaplanan KDV | 1.000,00 | Yüzde 10 | |
| 120.01 Alıcılar - SGK | 1.300,00 | Muayene ve reçete katılım payı, SGK adına |
Bu kayıt gerçekte her günün Z raporuyla parça parça yapılır. 120.01 bu aşamada geçici olarak alacak bakiye verebilir; fatura kesilince borç bakiyeye döner. Bunu istemeyenler 1.300 TL'yi 336 hesapta tutar.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 120.01 Alıcılar - SGK | 99.000,00 | |
| 600 Yurtiçi Satışlar | 90.000,00 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 9.000,00 |
Kesinti bildirimi, ödenmeyen reçete ya da kalem bazında tutarı gösterir. Kesinti satış bedelinin azalması olarak değerlendiriliyorsa Katma Değer Vergisi Kanununun 35 inci maddesine göre hesaplanan KDV düzeltilir:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 611 Satış İskontoları | 1.000,00 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 100,00 | |
| 120.01 Alıcılar - SGK | 1.100,00 |
Kurumun ödemesi: 99.000 - 1.300 - 1.100 = 96.600 TL.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102 Bankalar | 96.600,00 | |
| 120.01 Alıcılar - SGK | 96.600,00 |
Sağlama: 120.01 hesabına 99.000 TL borç, 1.300 + 1.100 + 96.600 = 99.000 TL alacak yazıldı; hesap sıfırlandı. Ay sonunda bu hesap sıfırlanmıyorsa fark ya açıklanmamış bir kesintidir ya da ödemesi henüz gelmemiş bir dönemdir.
SGK kesintisinde KDV düzeltmesi, kesintinin niteliğine bağlıdır ve meslekte iki uygulama vardır. KDVK md. 35, işlemin iptali ya da bedelde sonradan meydana gelen değişiklik halinde hesaplanan verginin düzeltileceğini öngörür.
| Kesintinin niteliği | Kayıt | KDV |
|---|---|---|
| Reçetedeki ilacın tamamı ya da bir kısmı Kurumca ödenmiyor (bedel azalıyor) | 611 Satış İskontoları ya da 610 Satıştan İadeler | md. 35'e göre düzeltilir |
| Protokole aykırılık nedeniyle uygulanan cezai kesinti | 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar | Düzeltilmez; ilaç teslim edilmiş, bedel değişmemiştir |
Ayrımı kesinti bildirimindeki gerekçe belirler. Cezai nitelikteki tutarın kazançtan indirilip indirilemeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir. Hangi yol seçilirse seçilsin kesinti yazısını fatura dosyasına eklemek, olası bir incelemede düzeltmenin dayanağı olur.
SGK'nın düzeltilmek üzere iade ettiği reçeteler ise kesinti değildir. Bu reçeteler bir sonraki dönem faturasına alınacaksa, ilk faturadaki tutar md. 35 kapsamında düzeltilir ve reçete yeni faturayla tekrar hasılat yazılır. Aynı reçetenin iki faturada birden hasılat olarak kalmamasına dikkat edin.
SGK alacağı uygulamada çoğunlukla 120 Alıcılar hesabının bir alt hesabında izlenir. Tekdüzen Hesap Planında 120, işletmenin faaliyet konusu mal ve hizmet satışlarından doğan senetsiz alacakları; 127 Diğer Ticari Alacaklar ise 120 ile 126 arasındaki hesaplara girmeyen ticari alacakları kapsar.
İki yol da TDHP ile çelişmez. Pratikte 120 altında 120.01 SGK, 120.02 diğer kurumlar gibi bir ayrım, bilanço analizinde ve mutabakatta en okunur sonucu verir. Önemli olan seçilen hesabın yıllar arasında aynı kalmasıdır. Eczane işletme defteri tutuyorsa alacak hesabı yoktur; faturanın tarihi hasılatın yazılacağı dönemi belirler, tahsilat ayrıca gelir yazılmaz. Ayrıntı için işletme defteri aktarımı sayfasına bakabilirsiniz.
SGK ödemesi banka ekstresinde gelen havale olarak görünür ve açıklamasında genellikle Kurumun adı ile ödemenin dönemi yer alır; ifade bankaya göre değişir. Doğru kayıt için ödeme tutarını tek başına değil, dönemin fatura tutarı, eczanede tahsil edilen muayene katılım payları ve kesinti toplamıyla birlikte eşleştirmek gerekir.
Bu adımlar genel banka mutabakatı düzeninin eczaneye uyarlanmış halidir.
Bazı eczaneler SGK alacağını ecza deposuna temlik eder. Bu durumda ödeme eczanenin hesabına değil depoya gider ve banka ekstresinde hiç görünmez. Temlikte kayıt, depoya olan borcun SGK alacağıyla kapatılmasıdır: 320 Satıcılar borç, 120.01 Alıcılar - SGK alacak. Depo ekstresi ile temlik yazısını eşleştirmeden bu kaydı yapmayın.
Eczane mükellefi çok olan bürolarda ekstredeki SGK ödemelerini, POS tahsilatlarını ve depo ödemelerini elle tek tek girmek zaman alır. BEF Çevirici bankadan indirilen Excel ekstreyi okuyup hesap kodu önerir ve onayladığınız satırları muhasebe programına fiş olarak aktarır; eczane mükellefleri için aktarım sayfasında ve banka ekstresi aktarımı sayfasında ayrıntısı var.
Hayır. Eczane bu tutarı SGK adına tahsil eder; mal ya da hizmet satışı yoktur ve 40 Sıra No.lu VUK Sirkülerine göre belge düzenlenmesi gerekmez. Tutar SGK alacağından düşülür ya da 336 hesapta emanet olarak tutulup ödemeyle mahsup edilir.
(II) sayılı listedeki ilaçlarda 10.07.2023'ten beri yüzde 10. Listede olmayan ürünler genel orana tabi olabilir; kalem bazında kontrol edin.
Genellikle iki nedenle: eczanede tahsil edilen muayene katılım payları ödemeden düşülür (5510 md. 68) ve reçete incelemesinde kesinti yapılmıştır. İkisi çıkarıldıktan sonra fark kalıyorsa kesinti bildirimine bakın.
Girmez. Hasta payı perakende satış olarak ödeme kaydedici cihazdan belgelenir ve hasılat yazılır; SGK faturası yalnız kurum payını kapsar.
Ödeme depoya gittiği için bankada hareket olmaz. Temlik edilen tutar kadar 320 Satıcılar borçlandırılır, 120 SGK alt hesabı alacaklandırılır. Dayanak, temlik sözleşmesi ve deponun ödeme bildirimidir.
Banka ekstrelerinizi ve faturalarınızı muhasebe yazılımınıza tek tıkla aktarın.
Fiyatları İnceleyin1 hafta ücretsiz, bütün özellikler
Üye olun, sonra bize telefon, WhatsApp ya da Telegram'dan ulaşın; denemenizi açalım.
Aşağıdaki sayılar BEF sistemindeki güncel kayıtlardan üretilir.
BEF kullanan mali müşavir, muhasebe bürosu ve ön muhasebe ekiplerinin yorumları. Sen de deneyimini paylaş
