Gider Pusulası Nedir? Düzenleme Süresi, Stopaj Oranları ve Muhasebe Kaydı

Gider pusulası, fatura düzenleme zorunluluğu olmayan kişilerden yapılan mal ve hizmet alımlarında alıcının düzenleyip satıcıya imzalattığı belgedir (VUK 234). Her alım bir faturayla belgelenemez. Evinde ürettiği el işini satan bir kişiden, kapı kapı hurda toplayan birinden ya da hiçbir vergi kaydı olmayan bir ustadan alınan mal ve hizmet için karşı taraf fatura düzenleyemez. Bu boşluğu dolduran belge gider pusulasıdır: alıcı düzenler, satıcı imzalar. Belge alıcının elinden çıktığı için hatalar da çoğunlukla alıcının sorumluluğunda kalır; eksik bilgi, geç düzenleme ya da yapılmayan stopaj, giderin ve indirimin reddiyle sonuçlanabilir. Aşağıda dayanağı, süreyi, stopaj oranlarını ve muhasebe kaydını örnek tutarlarla bulacaksınız.

Kısaca

• Gider pusulasını alıcı düzenler; satıcının belge düzenleme zorunluluğu yoksa kullanılır, fatura düzenlemek zorunda olan satıcı için faturanın yerini tutmaz.
• Teslim veya hizmet tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenir; bu sürede banka, ödeme kuruluşu veya PTT ile ödenen bedelin belgesi gider pusulası yerine geçer.
• Esnaf muaflığından yararlananlara ödemelerde GVK 94/13 kesintisi yapılır: emtia ve hurda %2, diğer mal %5, diğer hizmet %10.
• KDV hesaplanmaz; kesilen vergi 360 hesapta izlenir ve muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle izleyen ayın 26'sına kadar beyan edilip ödenir.

Gider pusulasının dayanağı ve kimin düzenlediği

Vergi Usul Kanununun 234'üncü maddesine göre birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler ile defter tutmak zorunda olan serbest meslek erbabı ve çiftçiler, bu Kanun kapsamındaki belgeleri düzenleme zorunluluğu bulunmayanlara yaptırdıkları işler ve onlardan satın aldıkları mallar için gider pusulası düzenler. Gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçilerden yapılan alımlar bu kapsamın dışındadır; onlar için müstahsil makbuzu kullanılır. Kanun ayrıca vergiden muaf esnaf için düzenlenen gider pusulasının, bu kişiler tarafından verilmiş fatura hükmünde olduğunu belirtir.

Kısacası gider pusulası alıcının belgesidir ve satıcının belge düzenleme yükümlülüğünün olmadığı durumlar içindir. Satıcı fatura düzenlemek zorunda olan bir mükellefse gider pusulası faturanın yerini tutmaz.

Biçim, süre ve banka dekontu

Madde 234'e göre gider pusulasında en az şunlar bulunur: işin mahiyeti, malın cins ve nevi, miktar ve bedeli, iş ücreti, işi yaptıran ile yapanın ya da malı alan ile satanın adı soyadı (tüzel kişilerde unvanı), adresleri ve tarih. Belge iki nüsha düzenlenir, bir nüshası satıcıya verilir, seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.

• Süre: Gider pusulası malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre içinde düzenlenmeyen gider pusulası hiç düzenlenmemiş sayılır.
• Dekontla belgelendirme: Bedel bu süre içinde banka, yetkili ödeme kuruluşu veya PTT aracılığıyla satıcıya ödenmişse, bu kurumların düzenlediği belge gider pusulası yerine geçer. Yedi günlük süre ve dekont kuralı maddeye 7338 sayılı Kanunla eklenmiştir.
• İmza: Belgenin satıcıya imzalatılması kanuni şarttır; imzasız pusula ileride tartışma konusu olur.

Dekont yolunu kullanacaksanız açıklama alanına mal veya hizmetin cinsini, miktarını ve satıcının adresini yazdırmak iyi bir uygulamadır. Yalnızca "ödeme" yazan bir dekont, incelemede alımın konusunu kanıtlamakta yetersiz kalabilir.

Stopaj: esnaf muaflığı ile diğer durumların ayrımı

Gider pusulası ile stopaj çoğu zaman birlikte anılır, ama aynı şey değildir. Belge VUK 234'ten, kesinti yükümlülüğü ise Gelir Vergisi Kanununun 94'üncü maddesinden doğar. Kesintiyi yapacak olanlar da 94'üncü maddede sayılan vergi sorumlularıdır. Bu yüzden önce karşı tarafın kim olduğunu belirlemek gerekir.

1. Esnaf muaflığından yararlananlar (GVK 9). Kanun bu kişileri sayar: işyeri açmadan gezici perakendecilik yapanlar, evde el emeğiyle ürettiğini satanlar, kapı kapı hurda toplayıp satanlar, kaybolmaya yüz tutan geleneksel meslek kollarında çalışanlar ve benzerleri. GVK 9 ayrıca bu muaflığın 94'üncü madde uyarınca yapılacak tevkifatı kapsamadığını açıkça belirtir. Gelir İdaresi Başkanlığının 2026 tarihli kesinti oranları tablosuna göre GVK 94/13 kapsamındaki oranlar şunlardır:

GVK 9/1-(10) kapsamında evde ürettiğini yalnızca internetten satan ve Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi alan kişilerde kesinti, ticari hesabın açıldığı bankaca yapılır ve kanun bu hasılat üzerinden ayrıca 94'üncü madde kapsamında tevkifat yapılmayacağını belirtir. Bu kişilerden alım yapan işletmenin ayrıca kesinti yapması gerekmez; gider pusulası veya dekont yine belge olarak gereklidir.

2. Esnaf muaflığı kapsamında olmayan, vergi kaydı da olmayan kişilerden arızi alımlar. Burada ödemenin niteliğine bakılır. Ticari faaliyeti bulunmayan bir kişiden şahsi kullanılmış bir eşyanın tek seferlik alımı, 94'üncü maddede sayılan ödemeler arasında yer almadığı için genellikle kesintiye konu olmaz; gider pusulası belge olarak düzenlenir. Kişi bir hizmeti arızi olarak ve bilgisi ile mesleki uzmanlığına dayanarak yapıyorsa, ödeme serbest meslek ödemesi niteliği kazanabilir ve GVK 94/2 kapsamında değerlendirilir; GİB tablosunda 94/2-(b) oranı %20'dir. Sınır her zaman net değildir; aynı kişiden düzenli alım yapılıyorsa faaliyetin ticari nitelik kazanıp kazanmadığı da sorgulanmalıdır. Tereddütlü durumlarda özelge görüşü almak en güvenli yoldur.

KDV durumu

Katma Değer Vergisi Kanununun 17/4-(a) bendine göre Gelir Vergisi Kanununa göre vergiden muaf esnafın teslim ve hizmetleri KDV'den istisnadır. Ticari faaliyeti olmayan kişilerin arızi satışları da KDV'nin konusuna girmez. Bu nedenle gider pusulasında KDV hesaplanmaz ve indirilecek KDV doğmaz; belge tutarının tamamı maliyete veya gidere yazılır.

Brüt ve net tutar: brütleştirme

Stopaj brüt tutar üzerinden hesaplanır. Satıcıyla net tutar konuşulmuşsa, brüt tutar net / (1 - oran) formülüyle bulunur. Örnek: bir hizmet için ele 9.000 TL geçmesi kararlaştırılmış ve oran %10 ise brüt 9.000 / 0,90 = 10.000 TL, stopaj 1.000 TL'dir. Gider pusulasına brüt tutar, kesinti ve net ödeme ayrı ayrı yazılmalıdır. Net tutarı brüt gibi yazıp kesintiyi ayrıca ödemek, giderin ve stopaj matrahının eksik görünmesine yol açar.

Örnek muhasebe kayıtları

Aşağıdaki tutarlar tamamen örnektir. Bir işletme esnaf muaflığından yararlanan bir kişiden 10.000 TL'lik ticari mal (diğer mal alımı, %5) satın alıyor, bedeli nakit ödüyor.

Aynı işletme vergi kaydı olmayan bir ustaya, esnaf muaflığı kapsamında 5.000 TL brüt tamir hizmeti (diğer hizmet alımı, %10) yaptırıyor ve bedeli banka havalesiyle ödüyor.

Kesilen vergiler muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilip ödendiğinde:

Hesap kodları örnektir; gider hesabı 7/A veya 7/B tercihine ve maliyet merkezine göre değişir. İşletme defteri tutan mükelleflerde aynı tutarlar gider sütununa brüt olarak yazılır, kesinti ise muhtasar beyanla ödenir; işletme defterinde gider pusulasının KDV'siz gider kaydı olarak nasıl girdiği işletme defteri aktarımı sayfasında özetlenir. Bedeli bankadan ödenen pusulalarda banka çıkışının ödeme kaydıyla eşleştiğini banka mutabakatı sırasında kontrol etmek gerekir.

Muhtasar beyan

GVK 98'e göre tevkifat yapmakla sorumlu olanlar bir ay içinde yaptıkları ödemeleri ve kestikleri vergileri beyan eder. Gelir İdaresi Başkanlığının 2026 tarihli beyanname süreleri tablosuna göre aylık muhtasar ve prim hizmet beyannamesi izleyen ayın 26'ncı günü saat 23.59'a kadar verilir ve aynı süre içinde ödenir. Üç aylık beyan imkanından yararlananlar için dönemler Nisan, Temmuz, Ekim ve Ocak aylarının 26'sında sona erer. Gider pusulasıyla yapılan kesintiler beyannamede ilgili ödeme türü koduyla, satıcının kimlik bilgileriyle birlikte gösterilir; bu yüzden pusulaya T.C. kimlik numarasının yazılması pratikte büyük kolaylık sağlar.

Sık yapılan hatalar

• Fatura düzenleme zorunluluğu olan bir mükelleften yapılan alımı gider pusulasıyla belgelemek.
• Pusulayı yedi günlük süreden sonra düzenlemek; belge hiç düzenlenmemiş sayılır.
• Esnaf muaflığını stopaj muafiyeti sanmak; GVK 9 tevkifatın muaflık kapsamında olmadığını açıkça söyler.
• Mal ve hizmet bedeli ayrılamayan alımlarda %5 uygulamak; bu durumda oran %10'dur.
• Net tutarı brüt gibi yazmak, stopajı matrahtan düşük göstermek.
• Gider pusulasında KDV hesaplayıp 191 hesaba almak.
• Satıcıya imzalatmamak, adres ve kimlik bilgisini boş bırakmak.

Kontrol listesi

• Satıcının belge düzenleme zorunluluğu gerçekten yok mu, esnaf muafiyet durumu biliniyor mu?
• Pusula teslim veya hizmet tarihinden itibaren yedi gün içinde düzenlendi mi?
• Ödeme mal mı, hizmet mi, hurda mı; doğru GVK 94 alt bendi seçildi mi?
• Brüt tutar, kesinti ve net ödeme pusulada ayrı ayrı yazılı mı?
• Kesinti 360 hesapta izleniyor ve muhtasar beyanla eşleşiyor mu?
• Satıcının imzası ve kimlik bilgileri pusulada mevcut mu?

Çok sayıda küçük alımı olan mükelleflerde pusulaların tek tek fişe çevrilmesi ve stopaj alt hesaplarının ayrıştırılması zaman alan bir iştir. Gider pusulalarını okuyup brüt, kesinti ve net tutarı ayrıştırarak desteklenen muhasebe programlarına aktarmak için gider pusulası okuma sayfasına göz atabilirsiniz; oran ve hesap kararı yine meslek mensubundadır.

Sık sorulan sorular

Gider pusulası hangi sürede düzenlenmelidir?

VUK 234'e göre malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre içinde düzenlenmeyen gider pusulası hiç düzenlenmemiş sayılır.

Banka dekontu gider pusulası yerine geçer mi?

Evet, bedel yedi günlük süre içinde banka, yetkili ödeme kuruluşu veya PTT aracılığıyla ödenmişse ve dekont gider pusulasında bulunması gereken bilgileri içeriyorsa gider pusulası yerine geçer.

Esnaf muaflığından yararlanan kişiden mal alımında stopaj oranı nedir?

GİB'in kesinti oranları tablosuna göre GVK 9/1-(6) ve (8) kapsamındaki emtia ile hurda mal alımlarında %2, diğer mal alımlarında %5, diğer hizmet alımlarında ise %10 oranı uygulanır. Bedel mal ve hizmet olarak ayrılamıyorsa %10 uygulanır.

Gider pusulasında KDV hesaplanır mı?

Hayır. Vergiden muaf esnafın teslim ve hizmetleri KDV Kanununun 17/4-(a) bendi gereği istisnadır, ticari faaliyeti olmayan kişilerin arızi satışları da KDV'nin konusuna girmez. Bu nedenle indirilecek KDV oluşmaz.

Kesilen stopaj ne zaman beyan edilir?

Muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle, ödemenin yapıldığı ayı izleyen ayın 26'ncı günü saat 23.59'a kadar beyan edilir ve aynı süre içinde ödenir. Üç aylık beyan hakkı olanlar dönem sonunu izleyen ayın 26'sına kadar beyan eder.

İnternetten el emeği ürün satan kişiden alımda kesinti yapılır mı?

GVK 9/1-(10) kapsamında Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi alan kişilerde kesinti, ticari hesabın açıldığı bankaca yapılır ve kanun bu hasılat üzerinden ayrıca 94'üncü madde kapsamında tevkifat yapılmayacağını söyler. GVK 9/1-(6) kapsamındakilerden alımda ise alıcı %2 kesinti yapar.

Kaynaklar

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, madde 234 (mevzuat.gov.tr) (erişim: 29.10.2026)
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, madde 9, 94 ve 98 (mevzuat.gov.tr) (erişim: 29.10.2026)
• Gelir Vergisi Kanununun 94'üncü Maddesinde Yer Alan Kesinti Oranları (Gelir İdaresi Başkanlığı) (erişim: 29.10.2026)
• Evlerde Üretilen Ürünlerin İnternet Üzerinden Satışında Esnaf Muaflığı Rehberi, 2025 (Gelir İdaresi Başkanlığı) (erişim: 29.10.2026)
• Beyanname Verme ve Ödeme Süreleri (Gelir İdaresi Başkanlığı) (erişim: 29.10.2026)
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, madde 17/4-(a) (mevzuat.gov.tr) (erişim: 29.10.2026)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut durumda güncel mevzuat, Cumhurbaşkanı kararları ve özelgeler esas alınmalıdır.