689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hangi Durumda Kullanılır?

689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar, işletmenin olağan faaliyetinden bağımsız, sık ve düzenli ortaya çıkması beklenmeyen ve 680 ile 681 kapsamına girmeyen gider ve zararların izlendiği hesaptır. Uygulamada vergi cezaları, gecikme zamları, sorumlusu bulunamayan kasa açıkları ve sigortasız zararlar en çok buraya yazılan kalemlerdir.

Grup: 6 Gelir Tablosu Hesapları / 68 Olağan Dışı Gider ve Zararlar (-)
Tür: Gider / indirim (-)
Çalışma yönü: Borcuna çalışır, 690'a kapanır

689 hesabı nasıl çalışır?

Borcuna yazılanlar

Olağan faaliyetle ilgisi olmayan, arızi nitelikteki gider ve zararlar.
Uygulamada: vergi ve trafik cezaları, gecikme zammı ve gecikme faizi.
Uygulamada: sorumlusu bulunamayan kasa açığı ve sayım noksanları, sigortasız yangın ya da hırsızlık zararı.
Uygulamada: duran varlıkların zararla satışından doğan farklar.

Alacağına yazılanlar

Dönem sonunda bakiye 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına aktarılırken alacak kaydı yapılır.
Sonradan tahsil edilen ya da sigortadan karşılanan zararın düzeltilmesi.

Bakiye ve dönem sonu

Borç bakiyesi verir ve dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabının borcuna aktarılarak kapanır.

680, 681 ve 689 arasındaki ayrım

68 grubunda üç dolu hesap vardır. 680 üretimle ilgili giderlerden çalışılmayan döneme ve kısımlara ait olanları, 681 önceki dönemlere ait olup hata ya da unutma nedeniyle o dönemin tablolarına yansımamış tutarları izler. 689 bu ikisinin dışında kalan olağandışı gider ve zararlar için artık hesaptır.

Geçen yıla ait bir faturanın bu yıl ortaya çıkması 681'in, bu yıl kesilen bir vergi cezası ise 689'un konusudur. Ceza geçen yılın beyanıyla ilgili olsa bile kesinleşme bu yıl olduğu için uygulamada 689 kullanılır.

Kanunen kabul edilmeyen gider bağlantısı

689'a yazılan kalemlerin önemli bir kısmı, özellikle vergi cezaları ve gecikme zamları, mali kârın tespitinde gider kabul edilmez. Uygulamada bunlar alt hesapta ayrı tutulur ki yıl sonunda beyannameye kanunen kabul edilmeyen gider olarak eklenecek tutar kolayca bulunsun. Hesabın kendisi gider olarak 690'a gider; vergisel düzeltme beyannamede yapılır.

Duran varlık satış zararı

Tebliğ 679'un tanımında duran varlık satışlarından doğan kârları sayar. Zararın karşılığı için ayrı bir hesap tanımlamadığından uygulamada bu zararlar simetrik olarak 689'a yazılır. Satılan taşıt ya da makinenin maliyeti 25 grubundan, birikmiş amortismanı 257'den kapatılır; satış bedeli net defter değerinin altındaysa fark 689'a borç yazılır.

Sayım noksanları ve kasa açıkları

Kasa ya da stok sayımında çıkan eksik önce 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabında bekletilir, çünkü nedeni henüz bilinmemektedir. Araştırma sonunda kayıt hatası bulunursa düzeltilir, sorumlu personel belirlenirse alacak olarak ona yüklenir. Hiçbiri mümkün olmazsa uygulamada tutar 689'a aktarılır. Doğrudan 689'a yazmak, noksanın araştırıldığına dair izi ortadan kaldırır.

Örnek yevmiye kayıtları

Vergi cezasının ödenmesi

Vergi dairesince kesilen 4.000 TL usulsüzlük cezası ve 600 TL gecikme zammı bankadan ödendi.

Hesap	Borç (TL)	Alacak (TL)
689.01 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar (KKEG, örnek alt hesap)	4.600,00
102 Bankalar		4.600,00
Toplam	4.600,00	4.600,00

Sık yapılan hatalar

Geçmiş yıla ait unutulmuş bir gideri 689'a yazmak; yeri 681'dir.
Vergi cezalarını 770 Genel Yönetim Giderleri içine karıştırıp beyannamede ilave etmeyi unutmak.
Sigortadan tazminat beklenen hasarı tamamen 689'a yazıp tahsil edilen tazminatı ayrıca gelir göstermemek ya da tersine çift saymak.

İlgili hesaplar

Sık sorulan sorular

Vergi cezası hangi hesaba yazılır?+

Uygulamada vergi cezaları, trafik cezaları ve gecikme zamları 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabına borç yazılır ve yıl sonunda kanunen kabul edilmeyen gider olarak mali kâra eklenir.

Kasa açığı hangi hesapta izlenir?+

Sayımda bulunan açık önce 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabına alınır. Sorumlusu bulunursa ondan alacak kaydedilir, bulunamazsa uygulamada 689'a aktarılarak kapatılır.

Kaynak: Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1), Resmî Gazete 26.12.1992, sayı 21447 (mükerrer), Hesap Planı Açıklamaları. "Uygulamada" diye belirtilen bilgiler tebliğ hükmü değil, yaygın meslek uygulamasıdır.

Banka ekstresindeki satırları bu hesaplara tek tek eşlemek yerine BEF ile otomatik kodlatabilirsiniz. Bütün hesaplar için hesap planı rehberine dönün.