549, işletmede bırakılması ve tasarrufu zorunlu yasal fonlar ile başka amaçlarla ayrılan fonların izlendiği hesaptır. Ayrılan tutar alacağına, mahsup ya da kullanım borcuna yazılır. Uygulamada en çok bir vergi istisnasının şartı olarak pasifte tutulması gereken fonlar için kullanılır.
Alacak bakiyesi verir ve özkaynaklarda kâr yedekleri grubunda gösterilir. Bakiye, fonun bağlı olduğu şartın süresi dolana ya da sermayeye eklenene kadar korunur. Uygulamada her fon ayrı alt hesapta izlenir ki hangi tutarın hangi şarta bağlı olduğu yıllar sonra da görülebilsin.
Tebliğdeki açıklama kısadır: işletmede bırakılması ve tasarrufu zorunlu yasal fonlar ile diğer maksatlarla ayrılan fonlar bu hesapta izlenir; kârdan ayrılan tutarlar alacağa, mahsup borca yazılır. Hesabı asıl dolduran, vergi mevzuatının belirli istisnaları pasifte özel bir fon hesabında tutma şartına bağlamasıdır.
Kurumlar Vergisi Kanunu 5/1-e kapsamındaki satış kazancı istisnası buna örnektir: istisna edilen kazanç, satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar pasifte özel bir fon hesabında tutulur. Bu fon uygulamada 549'da izlenir. Bu süre içinde fonun sermayeye eklenmesi istisnayı bozmaz; sermaye dışında başka bir hesaba aktarılması ya da işletmeden çekilmesi ise istisnanın kaybına yol açar. İstisnanın kapsamı ve oranı son yıllarda değiştiği için uygulanacak hüküm işlem tarihine göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Varlık barışı düzenlemelerinde bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin bildirdikleri varlıkları kayda alırken karşılığını pasifte özel fon hesabında göstermesi istenir. Kanun hesap kodu belirtmez; uygulamada genellikle 549 kullanılır ve fon ayrı bir alt hesapta izlenir.
Fonun işletmeden çekilmesi, sermayeye eklenmesi gibi işlemlerin şartları ilgili düzenlemede ayrıca belirlenir. Bu yüzden 549'daki her fonun dayanağı ve tarihi alt hesap adında ya da açıklamasında yazılı olmalıdır.
Şartları tamamlanan 500.000 TL'lik fon genel kurul kararı ve tescille sermayeye ekleniyor.
| Hesap | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|
| 549 Özel Fonlar | 500.000,00 | |
| 500 Sermaye | 500.000,00 | |
| Toplam | 500.000,00 | 500.000,00 |
Varlık türüne göre ilgili aktif hesaba (örneğin 100 ya da 102) borç, karşılığı pasifte özel fon olarak alacak yazılır. Kanun hesap kodu belirtmez; uygulamada 549 Özel Fonlar kullanılır.
Fonun dağıtılıp dağıtılamayacağı, dayandığı düzenlemeye bağlıdır. İstisna şartına bağlı fonlar süresi dolmadan dağıtılır veya başka hesaba aktarılırsa istisna kaybedilebilir.
Kaynak: Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1), Resmî Gazete 26.12.1992, sayı 21447 (mükerrer), Hesap Planı Açıklamaları. "Uygulamada" diye belirtilen bilgiler tebliğ hükmü değil, yaygın meslek uygulamasıdır.
Banka ekstresindeki satırları bu hesaplara tek tek eşlemek yerine BEF ile otomatik kodlatabilirsiniz. Bütün hesaplar için hesap planı rehberine dönün.
1 hafta ücretsiz, bütün özellikler
Üye olun, sonra bize telefon, WhatsApp ya da Telegram'dan ulaşın; denemenizi açalım.
Aşağıdaki sayılar BEF sistemindeki güncel kayıtlardan üretilir.
BEF kullanan mali müşavir, muhasebe bürosu ve ön muhasebe ekiplerinin yorumları. Sen de deneyimini paylaş