645 Menkul Kıymet Satış Kârları, işletmenin geçici yatırım amacıyla elinde tuttuğu menkul kıymetleri maliyetinin üzerinde bir bedelle sattığında oluşan kârın yazıldığı hesaptır. Kaydedilen tutar satış bedeli değil, satış değeri ile maliyet değeri arasındaki olumlu farktır. Hesap Sıra No 2 tebliğiyle plana eklenmiştir.
Alacak bakiyesi verir ve dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına devredilerek kapanır.
Tebliğe göre menkul kıymetler alış bedeli üzerinden 110, 111, 112 ya da 118'e borç yazılır ve elden çıkarıldığında aynı bedelle alacaklandırılır. Bu yüzden satış kaydında menkul kıymet hesabı maliyetle kapanır, aradaki fark 645'e gider. Satış bedelinin tamamını 645'e yazıp menkul kıymeti hesapta bırakmak, sık görülen bir aracı kurum ekstresi hatasıdır.
Aynı kıymetten farklı tarihlerde alım yapılmışsa satılan lotun maliyeti işletmenin benimsediği maliyet yöntemiyle bulunur; uygulamada aracı kurum hesap özetindeki ortalama maliyet bilgisi kontrol için kullanılır.
Değeri düşen menkul kıymet için 119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı ayrılmış olabilir. Tebliğe göre bu kıymet elden çıkarıldığında karşılık hesabı borçlandırılır ve tutar 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına aktarılır. Satış kârı ise yine maliyet bedeline göre hesaplanıp 645'te gösterilir; iki kayıt birbirine karıştırılmamalıdır.
Sıra No 1 menkul kıymetlerin satın alma giderlerinin 65 grubundaki ilgili gider hesabında izlenmesini öngörür. Uygulamada aracı kurum komisyonu 653 Komisyon Giderleri hesabına yazılır; böylece 645'teki kâr brüt fark olarak kalır.
Tahvil ve bonolarda elde tutma süresince işleyen faiz 642 Faiz Gelirleri'nin konusudur. Satış kârı ise kıymetin kendisinin maliyetinin üzerinde satılmasından doğar; iki gelir ayrı hesaplarda izlenir.
40.000 TL'ye alınıp 110'da izlenen hisse senetleri 46.000 TL'ye satıldı, bedel banka hesabına geçti.
| Hesap | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|
| 102 Bankalar | 46.000,00 | |
| 110 Hisse Senetleri | 40.000,00 | |
| 645 Menkul Kıymet Satış Kârları | 6.000,00 | |
| Toplam | 46.000,00 | 46.000,00 |
Geçici yatırım amacıyla tutulan hisse senedinin satışında maliyet 110 Hisse Senetleri hesabından alacaklandırılır, aradaki olumlu fark 645 Menkul Kıymet Satış Kârları hesabına alacak yazılır.
İlk metinde menkul kıymet satış kârları 649'da izleniyordu. Sıra No 2 bunlar için 645'i açtı ve 649'un tanımından menkul kıymet ifadesini çıkardı; 649 artık başka hesaba girmeyen diğer olağan gelirler içindir.
Kaynak: Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1), Resmî Gazete 26.12.1992, sayı 21447 (mükerrer), Hesap Planı Açıklamaları; Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 2), Resmî Gazete 16.12.1993, sayı 21790. "Uygulamada" diye belirtilen bilgiler tebliğ hükmü değil, yaygın meslek uygulamasıdır.
Banka ekstresindeki satırları bu hesaplara tek tek eşlemek yerine BEF ile otomatik kodlatabilirsiniz. Bütün hesaplar için hesap planı rehberine dönün.
1 hafta ücretsiz, bütün özellikler
Üye olun, sonra bize telefon, WhatsApp ya da Telegram'dan ulaşın; denemenizi açalım.
Aşağıdaki sayılar BEF sistemindeki güncel kayıtlardan üretilir.
BEF kullanan mali müşavir, muhasebe bürosu ve ön muhasebe ekiplerinin yorumları. Sen de deneyimini paylaş