Banka Hareketlerine Hesap Kodu Atama: Karşı Hesap Tablosu ve Kurallar

Banka hareketine hesap kodu atamak, ekstredeki her satır için 102 Bankalar hesabının karşısına hangi hesabın yazılacağına karar vermektir. Tutarı fişe geçirmek işin kolay kısmıdır; asıl zaman, kira, maaş, vergi, POS tahsilatı ya da FAST ücreti gibi her ay aynı açıklamayla gelen hareketlere her ay yeniden karşı hesap seçmekle geçer. Aşağıda en sık görülen banka hareketlerinin Tekdüzen Hesap Planı'na (TDHP) göre karşı hesaplarını, bu kararı bir kez verip tekrar kullanmanın mantığını ve çift kayda yol açan tuzakları bulacaksınız. Tablolardaki tutarlar örnektir.

Kısaca

• Bilanço esasında her banka hareketi 102 hesabın bir tarafına, karşı hesap diğer tarafına yazılır; doğru karşı hesap hareketin türüne ve önceki kayda bağlıdır.
• Faturası daha önce kaydedilmiş bir alış veya satışın ödemesi gelir ya da gider hesabına değil, 320 Satıcılar veya 120 Alıcılar hesabına yazılır.
• Tekrar eden hareketler için açıklamadaki sabit ifadeye (karşı firma adı, işlem türü) bağlı kural tanımlamak, her ay aynı kararı vermeyi ortadan kaldırır.
• Kendi hesaplar arası virman iki ekstrede de göründüğü için iki kez kaydedilebilir; ikinci ekstrede karşı hareketin ayıklanması gerekir.

Banka hareketinde karşı hesap neye göre seçilir?

Karşı hesap, paranın neden girdiğine ya da çıktığına göre seçilir. Banka ekstresi bunu doğrudan söylemez; açıklama alanındaki karşı taraf adı, işlem türü (EFT, havale, POS, vergi tahsilatı) ve tutar birlikte okunur. Üç soru çoğu kararı verir:

• Bu hareketin bir belgesi daha önce kayda girdi mi? Satış faturası kesilmiş bir müşterinin ödemesi 120'yi, alış faturası kaydedilmiş bir tedarikçiye yapılan ödeme 320'yi kapatır. Gelir ya da gider hesabı ikinci kez çalışmaz.
• Hareketin belgesi bankanın kendisi mi? Hesap işletim ücreti, EFT masrafı, kredi faizi, mevduat faizi gibi kalemlerde belge dekont ya da hesap özetidir; gider veya gelir doğrudan bu hareketten doğar.
• Para işletmenin dışına mı çıktı, yoksa kendi hesapları arasında mı yer değiştirdi? Kendi bankalar arası transfer, nakit yatırma ve çekme kazancı etkilemez; yalnız hazır değerler arasında yer değiştirir.

Sık görülen banka hareketleri için karşı hesap tablosu

Aşağıdaki eşleştirme TDHP'ye dayanan yaygın uygulamadır. Alt hesap yapısı ve bazı tercihler (örneğin banka masraflarının 770 ya da 760 altında izlenmesi) büroya ve işletmeye göre değişebilir.

POS tahsilatı, bloke çözülmesi ve komisyon kesintisi ayrı bir kurgu ister; para önce 108 Diğer Hazır Değerler hesabında bekler. Bu kayıt POS komisyonu muhasebe kaydı yazısında, masraf ve BSMV satırları banka masrafları ve BSMV yazısında, kredi kartı ekstresi ödemeleri ise şirket kredi kartı harcamaları yazısında ayrıntılı anlatılır.

Örnek: bir ekstreden üç satırın kaydı

Örnek bir şirketin vadesiz TL hesabında aynı gün şu üç hareket var: müşteri A'dan 24.000,00 TL tahsilat, tedarikçi B'ye 15.000,00 TL ödeme ve 12,60 TL EFT ücreti (dekonttaki ücret ve BSMV toplamı). Üç satır tek fişte şöyle görünür:

Fiş günlük ya da tek fiş olarak gruplanabilir; hangisi seçilirse seçilsin 102 alt hesabının dönem sonu bakiyesi bankanın hesap özetindeki bakiyeyle aynı olmalıdır. Bu kontrolün nasıl yapılacağı banka mutabakatı rehberinde anlatılır.

Kararı bir kez vermek: açıklamaya bağlı kural

Kural, banka açıklamasında belirli bir ifade geçtiğinde karşı hesabın kendiliğinden yazılmasıdır. Hangi programı kullanırsanız kullanın, sağlam bir kural düzeni şu ilkelere dayanır:

• Değişmeyen ifadeyi seçin. Açıklamadaki tarih, referans ve dekont numarası her ay değişir. Kural, karşı firmanın adı ya da "SGK", "VERGİ TAHSİLAT", "KİRA" gibi işlem türü üzerine kurulmalıdır.
• Para yönünü ayırın. Aynı firma adından hem tahsilat hem ödeme gelebilir. Girişte 120, çıkışta 320 çalışacaksa iki ayrı kural gerekir.
• Özelden genele sıralayın. "FAST ÜCRETİ" gibi genel bir kural ile belirli bir kişinin adını içeren kural aynı satıra uyabilir. Özel kural önce uygulanmalı, genel kural boşta kalanları yakalamalıdır.
• Kuralı mükellefe ve banka hesabına bağlayın. Bir mükellefte 320.005 olan tedarikçi, başka bir mükellefte bambaşka bir koddur. Aynı mükellefin farklı bankalarında da kural doğrudan kopyalanmak yerine öneri olarak gelip onaylanmalıdır.
• Yalnız yaprak hesaba yazın. Altında alt hesap bulunan 120 ya da 320 gibi ana hesaba kayıt yapılmaz; kural her zaman en alt hesabı göstermelidir.

Çift kayda yol açan üç tuzak

Banka fişlerinde en zor bulunan hatalar yanlış koddan çok aynı hareketin iki kez kaydedilmesinden doğar:

1. Bankalar arası virman. X Bankasından Y Bankasına aktarılan para iki ekstrede de görünür. Birinci ekstrede karşı hesap olarak 102.02 yazıldıysa, ikinci ekstredeki aynı tarihli, aynı tutarlı ve ters yönlü giriş kaydedilmemelidir. Ara hesap (örneğin 108 altında transfer hesabı) kullanan bürolarda ise iki ekstre ara hesabı kapatır ve bakiye sıfırlanmalıdır.
2. Çakışan ekstre dönemleri. Ocak ekstresi işlendikten sonra ocak ve şubatı birlikte içeren bir dosya gelirse ocak satırları yeniden kaydedilebilir. Her banka hesabı için son kaydedilen hareket tarihini not etmek bu riski azaltır.
3. Belgesi ayrıca kaydedilen hareketler. Bordrodan tahakkuk eden SGK primi ya da beyannameden tahakkuk eden vergi, banka ödemesinde tekrar gider yazılırsa gider iki kez oluşur. Ödeme her zaman tahakkuk hesabını (360, 361) kapatmalıdır.

Yapay zeka önerisi nerede işe yarar?

Kuralı olmayan yeni bir açıklama geldiğinde yapay zeka, açıklamanın metninden ve önceki kayıtlardan bir karşı hesap tahmin edebilir. Bu, özellikle çok mükellefli bürolarda ilk ayın yükünü azaltır. Ancak tahmin bir öneridir: aynı açıklama bir mükellefte kira ödemesi, diğerinde avans olabilir. Öneriyi onaylayıp kurala dönüştürmek, düşük güvenli önerileri ise aktarmadan önce tek tek kontrol etmek gerekir. Hangi hesabın kullanılacağına her zaman meslek mensubu karar verir.

Bu kodlamayı ekstreden elle yapmak yerine BEF, bankanın internet şubesinden indirilen Excel veya CSV ekstreyi okuyup tanımladığınız kurallar, mükellefin diğer bankalarındaki kararlarınız ve yapay zeka önerisiyle karşı hesapları doldurur; virman ve daha önce aktarılmış hareketleri ayıklar ve onayınızdan sonra fişi Luca, Mikro Müşavir, MikroKom GMS.NET, Zirve Müşavir ya da Orka WinIceberg'e aktarır. Desteklenen bankalar banka ekstreleri sayfasındadır.

Sık sorulan sorular

Müşteriden gelen havale doğrudan 600 hesaba yazılabilir mi?

Satış faturası kesilip 120 hesaba borç yazıldıysa hayır; tahsilat 120'yi kapatır. Tahsilat 600'e yazılırsa satış iki kez kaydedilmiş olur. Fatura kesilmeden alınan para ise 340 Alınan Sipariş Avansları hesabında beklemelidir.

Banka masrafının BSMV'si 191 hesaba alınır mı?

Hayır. BSMV KDV değildir, indirilemez. Masraf ve BSMV birlikte gider hesabına yazılır; ayrı izlemek isteyen bürolar gider altında BSMV alt hesabı açar.

Aynı firmadan hem tahsilat hem ödeme geliyorsa tek kural yeter mi?

Yetmez. Para girişi ve çıkışı farklı hesapları çalıştırır (120 ve 320 gibi). Kuralın para yönüne bağlı olması, girişte öğrenilen kararın çıkışa uygulanmasını önler.

Kendi hesaplar arası virman neden iki kez kaydedilir?

Para her iki bankanın ekstresinde de görünür. Birinci bankanın fişinde karşı hesap olarak diğer bankanın 102 alt hesabı kullanıldıysa, ikinci bankadaki karşı hareket kaydedilmemelidir; aksi halde iki banka bakiyesi de bozulur.

Ekstrede açıklaması anlaşılmayan bir hareket nasıl kaydedilir?

Mükelleften dekont veya açıklama istenene kadar hareket geçici bir askı alt hesabında bekletilebilir: çıkışlar için 136 Diğer Çeşitli Alacaklar, girişler için 336 Diğer Çeşitli Borçlar altında açılan bir alt hesap yaygın kullanılır. Dönem kapanmadan doğru hesaba aktarılması gerekir.

Kaynaklar

• 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Tekdüzen Hesap Planı ve hesapların işleyişi), Resmî Gazete 26.12.1992, 21447 mükerrer (erişim: 29.10.2026)
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, madde 219 (kayıt süreleri), mevzuat.gov.tr (erişim: 29.10.2026)