Döviz hesabı ekstresini muhasebeleştirmek, bankanın döviz cinsinden verdiği her hareketi işlem tarihindeki kurla Türk lirasına çevirip 102 Bankalar hesabının dövizli alt hesabına kaydetmektir. Banka size döviz tutarı verir, defter ise TL ister; aradaki çeviriyi her satır için doğru günün kuruyla ve aynı kur türüyle yapmak gerekir. Mükellefin USD ya da EUR hesabı varsa ay sonunda en çok vakit alan kontrol de budur: hangi kur, hangi gün, kur farkı hangi hesaba? Aşağıdaki tüm kur ve tutarlar örnektir.
Kısaca
- Döviz hesabındaki her hareket kendi işlem tarihinin kuruyla TL'ye çevrilir; tüm ekstreye tek kur uygulanmaz.
- Uygulamada banka mevduatı için TCMB döviz alış kuru kullanılır; giriş ve çıkışlarda aynı kur türünü kullanmak bakiyede yapay kur farkı oluşmasını önler.
- Dövizli alacağın tahsilinde veya borcun ödenmesinde kayıtlı değer ile işlem günü değeri arasındaki fark 646 Kambiyo Kârları ya da 656 Kambiyo Zararları hesabına yazılır.
- Dönem sonunda kalan döviz bakiyesi ayrıca değerlenir; işlem kaydı ile dönem sonu değerlemesi ayrı işlerdir.
Döviz hesabı hareketleri hangi kurla kaydedilir?
Vergi Usul Kanununun 280'inci maddesi yabancı paraların borsa rayiciyle değerleneceğini, borsa rayici yoksa değerlemede uygulanacak kurun Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceğini söyler. Bakanlık bu kurları yıl sonu için ilan eder; yıl içindeki işlem kayıtlarında ise uygulama, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) ilan ettiği döviz alış kurunu esas almaktır.
Bankadaki döviz mevduatı bir varlık, yani bankadan alacaktır. Bu nedenle hem girişlerde hem çıkışlarda döviz alış kuru kullanılır. Girişe alış, çıkışa satış kuru uygulanırsa döviz bakiyesi sıfırlandığında bile TL bakiyesi kalır ve gerçekte olmayan bir kur farkı oluşur. Meslekte efektif kurla çalışan bürolar da vardır; önemli olan bir kur türünü seçip hesabın ömrü boyunca tutarlı uygulamaktır.
Hafta sonu ve tatil günlerinde hangi kur kullanılır?
TCMB hafta sonu ve resmi tatillerde kur ilan etmez. Bu günlere denk gelen hareketler için uygulamada son ilan edilen kur, yani bir önceki iş gününün kuru kullanılır. Bir ayrıntı daha var: TCMB'nin bir iş günü öğleden sonra ilan ettiği kurlar ertesi günün Resmî Gazetesinde yayımlanır. Bazı bürolar işlem günü ilan edilen kuru, bazıları bir önceki gün ilan edilip işlem günü Resmî Gazete'de yayımlanan kuru esas alır. İkisi de savunulabilir; karışıklığı önlemek için büro içinde tek kural belirleyip yazılı hale getirin.
Örnek 1: dövizli alacağın tahsili ve kambiyo kârı
Örnek bir şirket, yurt dışındaki müşterisine 1.000 USD'lik ihracat faturası kesmiş ve fatura tarihindeki 41,00 TL kurla 120 hesaba 41.000,00 TL borç yazmıştır. Tahsilat günü TCMB döviz alış kuru 41,50 TL'dir. USD hesabına giren para 41.500,00 TL olarak kaydedilir, aradaki fark kambiyo kârıdır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|
| 102.02 X Bankası USD Hesabı (1.000 USD x 41,50) | 41.500,00 | |
| 120.101 Yurt dışı müşteri | | 41.000,00 |
| 646 Kambiyo Kârları | | 500,00 |
| Toplam | 41.500,00 | 41.500,00 |
Örnek 2: dövizli borcun ödenmesi ve kambiyo zararı
Aynı şirket bir tedarikçiye olan 500 EUR borcunu 47,00 TL kurla 23.500,00 TL olarak kaydetmiştir. Ödeme günü kur 48,00 TL'dir; EUR hesabından 24.000,00 TL karşılığı çıkar.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|
| 320.201 Yurt dışı tedarikçi | 23.500,00 | |
| 656 Kambiyo Zararları | 500,00 | |
| 102.03 X Bankası EUR Hesabı (500 EUR x 48,00) | | 24.000,00 |
| Toplam | 24.000,00 | 24.000,00 |
Örnek 3: döviz bozdurma
Şirket USD hesabındaki 1.000 USD'yi TL hesabına bozdurur. Banka kendi alış kuru olan 41,30 TL'den 41.300,00 TL öder; o günün TCMB döviz alış kuru 41,50 TL'dir. USD hesabından çıkış TCMB kuruyla kaydedildiği için aradaki 200,00 TL kambiyo zararıdır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|
| 102.01 X Bankası TL Hesabı | 41.300,00 | |
| 656 Kambiyo Zararları | 200,00 | |
| 102.02 X Bankası USD Hesabı (1.000 USD x 41,50) | | 41.500,00 |
| Toplam | 41.500,00 | 41.500,00 |
Banka kuru TCMB kurunun üzerinde olsaydı fark 646 Kambiyo Kârları hesabına alacak yazılırdı. TL hesabına geçen tutar her zaman bankanın uyguladığı kurla, yani dekonttaki TL tutarla kaydedilir.
Örnek 4: döviz hesabındaki masraf
USD hesabından 5 USD hesap işletim ücreti kesilmiştir, kur 41,50 TL'dir. Masraf TL karşılığıyla gidere yazılır: 770 Genel Yönetim Giderleri (banka masrafları alt hesabı) borç 207,50 TL, 102.02 USD hesabı alacak 207,50 TL. Bu satırda KDV yoktur; BSMV ayrıca kesildiyse o da aynı kurla gider olur. Masraf ve BSMV tarafının ayrıntısı banka masrafları ve BSMV yazısındadır.
Döviz hesabında bakiye neden tutmaz?
Ay sonunda döviz alt hesabının döviz bakiyesi ekstreyle tutarken TL bakiyesinin tutmaması normaldir: her hareket farklı günün kuruyla kaydedildiği için TL bakiye, kalan dövizin bugünkü değerini göstermez. Kontrol iki aşamada yapılır:
- Döviz miktarı kontrolü: 102 dövizli alt hesabın döviz bakiyesi, bankanın hesap özetindeki bakiyeyle aynı olmalıdır. Fark varsa eksik ya da çift kayıt vardır.
- TL karşılık kontrolü: Her satırda kullanılan kurun o günün kuru olduğu örneklemeyle kontrol edilir. Yanlış günün kuru kullanılmış satır, ilgili günün TCMB kuruyla yeniden hesaplanınca bulunur.
Kalan döviz bakiyesinin dönem sonundaki kurla değerlenmesi ayrı bir kayıttır; geçici vergi dönemleri ve yıl sonu için hangi kurun kullanılacağı ve kur farkının nasıl kaydedileceği dönem sonu döviz değerlemesi ve kur farkı yazısında anlatılır. Ay sonu banka kontrolünün genel adımları için banka mutabakatı rehberine bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Bütün ekstreye ay sonu kuru ya da tek bir kur uygulamak.
- Girişlerde alış, çıkışlarda satış kuru kullanmak; bakiye sıfırlandığında TL kalıntısı oluşur.
- Dövizli alacağı tahsil ederken farkı 646 yerine 600 ya da 120 hesapta bırakmak.
- Döviz bozdurmada TL hesabına TCMB kuruyla tutar yazmak; TL hesabına dekonttaki tutar geçer.
- Kambiyo kârı ve zararını aynı hesapta netleştirmek; 646 ve 656 ayrı izlenmelidir.
- Hafta sonu hareketleri için büro içinde farklı kişilerin farklı kur kuralı uygulaması.
Döviz hesabı ekstresini satır satır kur bulup çarparak girmek yerine BEF, bankadan Excel ya da CSV olarak indirilen ekstreyi her satırın kendi tarihindeki TCMB döviz alış kuruyla TL'ye çevirir, döviz tutarını kontrol için yanında gösterir ve kodları tamamladığınız fişi Luca, Mikro Müşavir, MikroKom GMS.NET, Zirve Müşavir ya da Orka WinIceberg'e aktarır. Ayrıntılar banka ekstreleri sayfasındadır.
Sık sorulan sorular
Döviz hesabı ekstresi hangi kurla TL'ye çevrilir?
Uygulamada her hareket kendi işlem tarihindeki TCMB döviz alış kuruyla çevrilir. Banka mevduatı bir varlık olduğu için giriş ve çıkışlarda aynı kur türü kullanılır.
Cumartesi günü yapılan döviz hareketi hangi kurla kaydedilir?
TCMB hafta sonu kur ilan etmediği için son ilan edilen kur, yani cuma günü ilan edilen kur kullanılır. Büronun bu konuda tek bir kural uygulaması tutarlılık sağlar.
Kur farkı hangi hesaba yazılır?
Lehte fark 646 Kambiyo Kârları, aleyhte fark 656 Kambiyo Zararları hesabına yazılır. Fark, dövizli alacak veya borcun kayıtlı TL değeri ile tahsil ya da ödeme günündeki TL değeri arasındadır.
Döviz bozdururken banka kuru ile TCMB kuru farklıysa ne olur?
TL hesabına dekonttaki tutar, döviz hesabından çıkışa TCMB kuruyla bulunan tutar yazılır. Aradaki fark 646 veya 656 hesaba gider.
Ay sonunda döviz hesabının TL bakiyesi bankayla neden tutmuyor?
Banka döviz bakiyesini gösterir, defterdeki TL bakiye ise farklı günlerin kurlarıyla oluşmuştur. Döviz miktarının tutması yeterlidir; TL karşılığı dönem sonu değerlemesiyle güncellenir.
Kaynaklar
