Hesaplar Arası Virman Muhasebe Kaydı ve Çift Kayıt Hatası

Virman, işletmenin bir hesabındaki parayı yine kendi adına açılmış başka bir banka hesabına ya da kasasına aktarmasıdır; muhasebe kaydı bir hazır değer hesabının borçlanıp diğerinin aynı tutarda alacaklanmasıdır. Ortada gelir de gider de yoktur, yalnızca paranın yeri değişir. Sorun kaydın kendisinde değil, iki ucun iki ayrı belgede, çoğu zaman iki ayrı ekstrede görünmesindedir. Ekstreler birlikte işlenirken aynı transfer iki kez kaydedilir ya da bir ucu hiç kaydedilmez ve ay sonunda banka bakiyesi tutmaz. Aynı banka içi, bankalar arası, kasa ile banka arası, kredi kartı ödemesi ve döviz bozdurma işlemlerini örnek tutarlarla kaydedip sonunda çift kaydı önleme yöntemine geçeceğiz.

Kısaca

• Kendi hesaplar arası virman yalnız hazır değerler arasında yer değiştirmedir; KDV, gelir ya da gider doğurmaz. Masraf ve kur farkı ayrı satırdır.
• Para aynı gün iki hesapta da görünüyorsa kayıt doğrudan 102'den 102'ye yapılır.
• Para ertesi gün düşüyorsa çıkış ile giriş arasındaki süre 108 altında bir "yoldaki paralar" ya da virman ara hesabında izlenir; ay sonunda bu hesabın bakiyesi sıfır olmalıdır.
• İki ekstre birlikte işlenince her virmanın iki ucu da ekstrede görünür; yalnız bir ucu kayıt üretmeli, diğeri onu kapatmalıdır.
• Döviz hesabından TL'ye geçişte defter kuru ile bankanın kuru arasındaki fark 646 ya da 656 hesaba yazılır.

Virman nedir, kaydı neden ayrı dikkat ister?

Virman kaydı ayrı dikkat ister, çünkü aynı işlemin iki ucu iki ayrı belgede görünür. Tekdüzen Hesap Planı açısından para 10 Hazır Değerler grubunun içinde kalır: 100 Kasa, 102 Bankalar ve 108 Diğer Hazır Değerler arasında yer değiştirir. Bu yüzden virman tek başına bir gelir, gider ya da vergi doğurmaz.

Dikkat isteyen üç nokta vardır:

1. İki ucun iki belgesi vardır. Gönderen hesabın ekstresinde çıkış, alan hesabın ekstresinde giriş görünür. İkisini de bağımsız kayıt olarak işlerseniz transfer iki kez kaydedilmiş olur.
2. Tarihler ayrışabilir. Bankalar arası EFT mesai saatleri dışında ya da tatil öncesi gönderildiğinde karşı hesaba ertesi iş günü düşebilir.
3. Yanında başka kalemler gelir. EFT ücreti, BSMV, döviz bozdurmada kur farkı virmanın kendisi değildir; ayrı satır olarak kaydedilmeleri gerekir.

Ortağa, grup şirketine ya da başka bir mükellefe giden para virman değildir. Bunlar 131/331 ortaklar, 132/332 iştirakler ya da cari hesaplarla izlenir. "Virman" açıklaması taşıyan her satırın gerçekten işletmenin kendi hesabına gittiğini IBAN ve hesap sahibi adından teyit edin.

Aynı bankada iki hesap arasında virman

Aynı bankadaki iki hesap arasında virmanda paranın girdiği hesap borç, çıktığı hesap alacak yazılır; iki taraf da 102 Bankalar altındaki ayrı alt hesaplardır. Vadesiz hesaptan vadeli hesaba ya da iki şube hesabı arasında yapılan transfer genellikle anında gerçekleşir; iki ekstrede de aynı tarih görülür. Kayıt doğrudan alt hesaplar arasında yapılır.

Örnek: X Bankası vadesiz hesaptan vadeli hesaba 50.000 TL aktarılıyor.

Her banka hesabı için ayrı alt hesap açmak burada belirleyicidir. Tek bir 102 hesabında bütün bankaları toplarsanız virman kaydı defterde hiçbir şey değiştirmez, ama hangi hesabın ekstreyle tuttuğunu da göremezsiniz. Vade sonunda faizle birlikte vadesiz hesaba dönen tutarda virman kısmı ile faiz geliri ayrılır; faiz 642 Faiz Gelirleri hesabına, bankanın kestiği stopaj ise 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabına yazılır.

Bankalar arası virman: aynı gün ve ertesi gün

Bankalar arası virmanda para karşı hesaba aynı gün düştüyse kayıt doğrudan 102'den 102'ye, ertesi gün düştüyse aradaki süre için 108 altında bir yoldaki paralar hesabı üzerinden yapılır. X Bankasından Y Bankasındaki kendi hesabına EFT ya da FAST ile gönderilen para için iki durum aşağıdadır.

Para aynı gün düştüyse

İki ekstrede de aynı tarih varsa kayıt aynı banka içi virman gibidir.

Örnek: 100.000 TL gönderiliyor, X Bankası 15 TL EFT ücreti ve 0,75 TL BSMV kesiyor (tutarlar örnektir; gerçek tutarı dekonttan alın).

Masrafın hangi gider hesabına yazılacağı ve BSMV'nin neden indirilemediği banka masrafları ve BSMV kaydı yazısında ayrıntılı anlatılmıştır. Masrafı virman kaydının içine gömmek yerine ayrı satırda göstermek, yıl sonunda banka giderlerini toplamayı kolaylaştırır.

Para ertesi gün düştüyse: yoldaki para

Örnek: Para 31 Mart'ta X Bankasından çıkmış, 1 Nisan'da Y Bankasına girmişse iki gün arasında para hiçbir vadesiz hesapta değildir. Çıkış günü doğrudan Y Bankası hesabını borçlandırırsanız, 31 Mart itibarıyla defterde Y Bankası bakiyesi ekstreden 100.000 TL yüksek görünür. Bu farkı göstermek için uygulamada 108 Diğer Hazır Değerler altında "Yoldaki Paralar" ya da "Virman Ara Hesabı" adıyla bir alt hesap kullanılır. Tekdüzen Hesap Planı 108 hesabı, diğer hazır değer hesaplarına girmeyen ve kısa sürede nakde dönecek kalemler için ayırmıştır; transferi süren para bu tanıma uyar. Bazı bürolar aynı amaçla 102 altında ayrı bir ara alt hesap açar; seçilen yöntem her dönem aynı uygulanmalıdır.

31 Mart, çıkış günü

1 Nisan, giriş günü

Bu yöntemin ikinci faydası çift kayda karşı kendiliğinden kontrol sağlamasıdır. Her virman 108.90 hesabından bir kez geçer ve kapanır. Ay sonunda bu hesabın bakiyesi yalnızca gerçekten yolda olan tutarlar kadar olmalıdır; açıklanamayan bir bakiye varsa ya bir uç eksik ya da bir uç iki kez işlenmiştir.

Kasa ile banka arası: para yatırma ve çekme

Kasadan bankaya para yatırmada 102 borç, 100 Kasa alacak; bankadan nakit çekmede 100 Kasa borç, 102 alacak yazılır. Bu da bir virmandır, yalnız bir ucu ekstrede değil kasa defterinde ya da tahsilat makbuzunda görünür.

Örnek: 20.000 TL yatırılıyor, 5.000 TL çekiliyor (tutarlar örnektir).

Burada en sık görülen hata, kasaya yatırma işleminin hem kasa çıkışı olarak elle hem de ekstreden banka girişi olarak ayrı ayrı kaydedilmesidir. Ekstredeki "nakit yatırma" satırı karşı hesap olarak 100'ü kullandığında kasa defterinde ikinci bir kayıt açılmamalıdır. Tersi de geçerlidir: kasa defterinden kayıt yapılıyorsa ekstre satırı yalnızca eşleştirilir. Hangi belgenin kayıt ürettiğini büroda tek kurala bağlamak gerekir.

Kasa hesabının sürekli yüksek bakiye vermesi incelemelerde soru işareti doğurabileceği için, nakit çekimlerin gerçekten kasaya girdiğinin ve harcamaların belgeli olduğunun izlenmesi de önemlidir.

Kredi kartı borcunun banka hesabından ödenmesi

Kredi kartı borcunun banka hesabından ödenmesi virman değil borç ödemesidir: kart borcunun izlendiği hesap (çoğunlukla 309) borç, 102 alacak yazılır. Karşı hesap 102 değil kart borcunun izlendiği hesaptır. Tekdüzen Hesap Planında kart borcu için ayrı bir hesap bulunmadığından uygulamada çoğunlukla 309 Diğer Mali Borçlar, bazı bürolarda 300 Banka Kredileri kullanılır.

Örnek: 309'da izlenen kartın 8.400 TL ekstre borcu ödeniyor.

Kart harcamalarının hangi hesapta toplandığı, taksitler ve kart faizi şirket kredi kartı harcamalarının muhasebe kaydı yazısında anlatılmıştır. Çift kayıt riski burada da vardır: kart ekstresi ayrıca işleniyorsa, kart ekstresindeki "ödeme alındı" satırı yeni bir kayıt üretmemeli, banka ekstresindeki ödeme kaydıyla eşleştirilmelidir.

Döviz hesabından TL hesaba geçiş ve kur farkı

Döviz hesabından TL hesaba geçişte TL hesap bankanın kuruyla bulunan tutarla borçlanır, döviz hesabı defterdeki kuruyla alacaklanır ve aradaki fark 646 Kambiyo Kârları ya da 656 Kambiyo Zararları hesabına yazılır. Bu saf bir virman değildir, çünkü döviz satılmıştır. Döviz hesabı defterde bir TL karşılığıyla taşınır (giriş kuru ya da son değerleme kuru). Banka dövizi o günkü kendi kuruyla alır. İki tutar arasındaki fark kambiyo kârı ya da zararıdır.

Örnek: defterde 1.000 USD, 40,00 kurdan 40.000 TL ile duruyor. Banka 41,50 kurdan alıyor ve TL hesaba 41.500 TL geçiyor.

Banka kuru defter kurunun altında kalsaydı fark 656 Kambiyo Zararları hesabına borç yazılırdı. Döviz hesabından alacak tarafına yazılacak tutar bankanın kuruyla değil, hesabın defterde taşındığı kurla hesaplanır; aksi halde döviz hesabının TL bakiyesi döviz bakiyesi sıfırlandığı halde sıfırlanmaz. Bu, döviz hesaplarında en sık görülen mutabakat farkıdır. Yıl sonu değerlemesi ile bu tür gerçekleşen kur farklarının ilişkisi dönem sonu döviz değerlemesi ve kur farkı yazısında yer alır.

Ters yönde, TL ile döviz alımında dekontta ayrı bir vergi ya da masraf kesintisi görülebilir. Bu tutarları virman tutarına katmayın, dekonttaki niteliğine göre ayrı satırda kaydedin ve güncel uygulamayı bankanızın dekontundan teyit edin.

Çift kayıt nasıl oluşur, nasıl yakalanır?

Virman çift kaydı, aynı transferin hem gönderen hem alan bankanın ekstresinden ayrı ayrı tam kayıt olarak işlenmesidir; en kolay yakalama yolu ara hesap kullanmak ve ay sonunda karşı hesap kontrolü yapmaktır. Bir mükellefin iki bankası varsa ve iki ekstre birlikte işleniyorsa, her virman iki satır olarak gelir: X ekstresinde çıkış, Y ekstresinde giriş. Kural kodlamasında "virman" açıklamalı satırların karşı hesabını diğer bankanın 102 alt hesabı olarak tanımlarsanız, iki satırın ikisi de tam kayıt üretir. Sonuç: Y Bankası hesabı iki kez borçlanır, X Bankası iki kez alacaklanır ve her iki banka bakiyesi de ekstreden farklı çıkar.

Önlemek için şu yöntemlerden biri seçilip mükellef bazında sabitlenir:

• Ara hesap yöntemi: Her iki ekstrede de virman satırının karşı hesabı 108.90 olur. Çıkış ucu ara hesabı borçlandırır, giriş ucu alacaklandırır. Çift kayıt imkânsız hale gelir, eksik uç ise ara hesap bakiyesinde görünür. En güvenli yöntem budur.
• Tek uç yöntemi: Kaydı yalnız çıkış ekstresi üretir, giriş ekstresindeki satır kaydedilmeden işaretlenir. Daha az satır doğar, ama hangi satırın atlandığını elle takip etmek gerekir ve ertesi gün düşen transferlerde dönem sonu bakiyesi yanlış çıkar.

Ay sonu kontrolünde şu adımlar yeterlidir:

1. Her banka alt hesabının defter bakiyesini ekstrenin ay sonu bakiyesiyle karşılaştırın. Tutar farkı tam bir virman tutarına eşitse çift ya da eksik kayıttan şüphelenin.
2. Virman ara hesabının muavinini dökün. Her borç kaydının aynı tutarda bir alacak karşılığı olmalı; kalan bakiye yalnız ayın son günü çıkıp ertesi ay giren tutarlardan oluşmalıdır.
3. Karşı hesap kontrolü yapın: X ekstresindeki her virman çıkışı için Y ekstresinde aynı tutarda, aynı ya da ertesi iş günü tarihli bir giriş bulun. Eşi olmayan satır ya kendi hesap dışına gitmiştir ya da diğer ekstre eksiktir.
4. Kasa ile banka arasındaki yatırma ve çekmelerde kasa defteri ile ekstreyi aynı şekilde eşleştirin.

Fark bulmanın genel yöntemi ve mutabakat tablosu için banka mutabakatı nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Virman kayıtlarındaki hataların çoğu banka bazında alt hesap açılmamasından ve masraf, kur farkı gibi yan kalemlerin virman tutarına katılmasından doğar.

• Bütün bankaları tek 102 hesabında toplamak; virmanlar görünmez olur, banka bazında mutabakat yapılamaz.
• Ertesi gün düşen EFT'yi çıkış günü doğrudan alıcı banka hesabına yazmak.
• EFT ücretini ve BSMV'yi virman tutarına katmak.
• Ortağa ya da grup şirketine giden parayı virman açıklamasıyla 102'ler arasında kaydetmek.
• Döviz bozdurmada döviz hesabını bankanın kuruyla alacaklandırıp kur farkını hiç kaydetmemek.
• Kredi kartı ödemesini hem banka ekstresinden hem kart ekstresinden ayrı kayıt olarak işlemek.

Bu eşleştirmeyi iki ekstreyi yan yana koyup satır satır yapmak, mükellef ve banka sayısı arttıkça ay sonunun en yorucu işlerinden biri olur. BEF (Banka Ekstresi ve Fatura Çevirici), Excel ekstreleri işlerken mükellefin hesapları arasındaki virmanları ve aynı hareketin iki kez kaydedilmesini yakalar, onaylanan fişleri doğrudan muhasebe programına aktarır; hesap seçimi yine muhasebecide kalır. Desteklenen bankalar Banka Ekstreleri sayfasında listelenmiştir.

Sık sorulan sorular

Kendi hesaplarım arasındaki transfer için dekont belge olarak yeterli mi?

Evet, transferin kaydı banka dekontu ve ekstreye dayanır. Ayrı bir fatura ya da makbuz gerekmez, çünkü işletme kendi parasını taşımaktadır. Dekontta gönderen ve alan hesabın işletmeye ait olduğu görülmelidir.

Virman ara hesabını 108 yerine 102 altında açabilir miyim?

Uygulamada her iki yol da görülür. 108 altında izlemek paranın henüz hiçbir banka hesabında olmadığını daha doğru gösterir. 102 altında ara alt hesap açan bürolar da vardır. Önemli olan ara hesabın her ay sonunda kontrol edilmesi ve yöntemin değiştirilmemesidir.

Virmanda KDV ya da BSMV doğar mı?

Transferin kendisi hiçbir vergi doğurmaz. Bankanın aldığı EFT ya da havale ücreti BSMV kapsamındadır ve KDV'den istisnadır; bu tutar gider olarak ayrı satırda kaydedilir.

Döviz hesabından TL hesaba geçişte kur farkı faturası kesilir mi?

Hayır. İşletme kendi dövizini bankaya sattığında ortaya çıkan fark, bir alıcı ya da satıcıyla yapılan işleme bağlı değildir; 646 ya da 656 hesapta kambiyo kârı veya zararı olarak kaydedilir. Kur farkı faturası ticari alacak ve borçlarda gündeme gelir.

Ay sonunda virman ara hesabında bakiye kalabilir mi?

Kalabilir, ama yalnızca ayın son günlerinde çıkıp ertesi ay giren transferler kadar. Bu bakiyenin hangi virmanlardan oluştuğu tek tek açıklanabilmelidir. Açıklanamayan bakiye eksik ya da mükerrer kaydın işaretidir.

Kaynaklar

• 1 Sıra No'lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, Tekdüzen Hesap Planı (10 Hazır Değerler, 30 Mali Borçlar, 64/65 grubu), Resmî Gazete 26.12.1992, sayı 21447 (mükerrer), erişim: 29.10.2026
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (madde 280, yabancı paraların değerlemesi), mevzuat.gov.tr, erişim: 29.10.2026
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (madde 17/4-e), mevzuat.gov.tr, erişim: 29.10.2026
• 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu (madde 28, banka ve sigorta muameleleri vergisi), mevzuat.gov.tr, erişim: 29.10.2026

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Hesap seçimi ve vergisel değerlendirme mali müşavirin sorumluluğundadır; somut durumda güncel mevzuat esas alınmalıdır.